<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0254"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 254 圆觉经心镜</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 254 圆觉经心镜</title> <author>宋 智聪述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>6卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">254</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经心镜</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00224"> <charName>CBETA CHARACTER CB00224</charName> <mapping cb:dec="983264" type="PUA">U+F00E0</mapping> <mapping type="unicode">U+2DE73</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[王*梨]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15106"> <charName>CBETA CHARACTER CB15106</charName> <mapping cb:dec="998146" type="PUA">U+F3B02</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9B31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬱</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬱-山+止]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB17529"> <charName>CBETA CHARACTER CB17529</charName> <mapping cb:dec="1000569" type="PUA">U+F4479</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>[錹-月+用]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:13"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378a" n="0378a"/> <lb ed="X" n="0378a01"/> <lb ed="X" n="0378a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 254-A 圆觉经心镜序</cb:mulu><head>No. 254-A <lb ed="X" n="0378a03"/><lb ed="R093" n="0945a01"/> 圆觉经心镜序。</head> <lb ed="X" n="0378a04"/> <lb ed="X" n="0378a05"/><lb ed="R093" n="0945a02"/><p xml:id="pX10p0378a0501">原圣建名，盖为开深进始，咸令视听俱成解脱良因。 <lb ed="X" n="0378a06"/><lb ed="R093" n="0945a03"/>寻途趣远，理极元明；绣淡精微，缘无自性。护善遮恶， <lb ed="X" n="0378a07"/><lb ed="R093" n="0945a04"/>故曰总持；止散澄昏，名为圆觉。但群生未寤，日用蔽 <lb ed="X" n="0378a08"/><lb ed="R093" n="0945a05"/>于尘劳；迷失本心，穷露不知旋复。假十二位大士，请 <lb ed="X" n="0378a09"/><lb ed="R093" n="0945a06"/>发潮音；演二十五定轮，心通法遍。遂使妄情顿歇，空 <lb ed="X" n="0378a10"/><lb ed="R093" n="0945a07"/>华无结实因由；闻复医除，分别绝缘尘影事。既多弘 <lb ed="X" n="0378a11"/><lb ed="R093" n="0945a08"/>阐，孰为敷扬？念昔截舌，以赞圆乘；故今投针，似觉有 <lb ed="X" n="0378a12"/><lb ed="R093" n="0945a09"/>地。<note place="inline">智聪</note>蚤登台岭，晚会淸修，遇慈室每讲斯经，阅圭 <lb ed="X" n="0378a13"/><lb ed="R093" n="0945a10"/>峰诸家疏记，钩深索隐，各具雌黄。且夫<anchor xml:id="nkr_note_add_0378a1301" n="0378a1301"/><anchor xml:id="beg0378a1301" n="0378a1301"/>采<anchor xml:id="end0378a1301"/>幽兰者，寧 <lb ed="X" n="0378a14"/><lb ed="R093" n="0945a11"/>唯于楚泽？求美玉者，奚必于荆山？况摭言辨惑，岂限 <lb ed="X" n="0378a15"/><lb ed="R093" n="0945a12"/>于宗徒？披砾拣金，何嫌于取捨？愧蠡管之见，不足以 <lb ed="X" n="0378a16"/><lb ed="R093" n="0945a13"/>道鸣；悲末葉之秋，聊伸于坠緖。唯通心君子，知我于 <lb ed="X" n="0378a17"/><lb ed="R093" n="0945a14"/>是非之间，亦会我言诠之外。或者曰：理虽无于私隐， <lb ed="X" n="0378a18"/><lb ed="R093" n="0945a15"/>妍醜未易彰之，故出圆觉心镜以示之。一致于此，孰 <lb ed="X" n="0378a19"/><lb ed="R093" n="0945a16"/>能隐乎？</p><p xml:id="pX10p0378a1904" cb:place="inline">时 <lb ed="X" n="0378a20" type="honorific"/><lb ed="R093" n="0945a17"/>皇宋宝庆丁亥夏六月立秋日， 前住台州赤城山崇 <lb ed="X" n="0378a21"/><lb ed="R093" n="0945a18"/>善教寺<note place="inline">释智聪</note>序。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0378a22"/> <lb ed="X" n="0378a23"/> <lb ed="X" n="0378a24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378b" n="0378b"/> <lb ed="X" n="0378b01"/> <lb ed="X" n="0378b02"/> <lb ed="X" n="0378b03"/> <lb ed="X" n="0378b04"/><lb ed="R093" n="0945b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">圆觉经心镜目次</cb:mulu><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0378001" n="0378001"/>圆觉经心镜目次</head> <lb ed="X" n="0378b05"/><lb ed="R093" n="0945b02"/> <lb ed="X" n="0378b06"/><lb ed="R093" n="0945b03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b0601">卷第一 <lb ed="X" n="0378b07"/><lb ed="R093" n="0945b04"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b0701">自序</item> <lb ed="X" n="0378b08"/><lb ed="R093" n="0945b05"/><item xml:id="itemX10p0378b0801"><name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b0808">普贤菩萨章</item></list></item> <lb ed="X" n="0378b09"/><lb ed="R093" n="0945b06"/><item xml:id="itemX10p0378b0901">卷第二 <lb ed="X" n="0378b10"/><lb ed="R093" n="0945b07"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1001">普眼菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b1006"><name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>章</item></list></item> <lb ed="X" n="0378b11"/><lb ed="R093" n="0945b08"/><item xml:id="itemX10p0378b1101">卷第三 <lb ed="X" n="0378b12"/><lb ed="R093" n="0945b09"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1201">弥勒菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b1206">淸净慧菩萨章</item></list></item> <lb ed="X" n="0378b13"/><lb ed="R093" n="0945b10"/><item xml:id="itemX10p0378b1301">卷第四 <lb ed="X" n="0378b14"/><lb ed="R093" n="0945b11"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1401">威德自在菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b1408">辨音菩萨章</item></list></item> <lb ed="X" n="0378b15"/><lb ed="R093" n="0945b12"/><item xml:id="itemX10p0378b1501">卷第五 <lb ed="X" n="0378b16"/><lb ed="R093" n="0945b13"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1601">净诸业障菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b1608"><name role="" type="person">普觉菩萨</name>章</item></list></item> <lb ed="X" n="0378b17"/><lb ed="R093" n="0945b14"/><item xml:id="itemX10p0378b1701">卷第六 <lb ed="X" n="0378b18"/><lb ed="R093" n="0945b15"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX10p0378b1801">圆觉菩萨章</item><item xml:id="itemX10p0378b1806">贤善首菩萨章</item></list></item></list> <lb ed="X" n="0378b19"/><lb ed="R093" n="0945b16"/> <lb ed="X" n="0378b20"/><lb ed="R093" n="0945b17"/><p xml:id="pX10p0378b2001">圆觉经心镜目次<note place="inline">终</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0378b21"/> <lb ed="X" n="0378b22"/> <lb ed="X" n="0378b23"/> <lb ed="X" n="0378b24"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0378c" n="0378c"/> <lb ed="X" n="0378c01"/> <lb ed="X" n="0378c02"/> <lb ed="X" n="0378c03"/> <lb ed="X" n="0378c04"/> <lb ed="X" n="0378c05"/><cb:docNumber>No. 254</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0378c06"/><lb ed="R093" n="0946a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经心镜卷第一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0378c07"/> <lb ed="X" n="0378c08"/><lb ed="R093" n="0946a02"/><byline cb:type="author">前住台州赤城山崇善教寺释智聪述</byline> <lb ed="X" n="0378c09"/><lb ed="R093" n="0946a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0378c0901">大方廣圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0378c10"/><lb ed="R093" n="0946a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0378c1001">此经乃穷理尽性之书，洁静精微之教，部虽属于 <lb ed="X" n="0378c11"/><lb ed="R093" n="0946a05"/>方等，教味唯归一圆。瞿昙示因地之良规，妙德启 <lb ed="X" n="0378c12"/><lb ed="R093" n="0946a06"/>修行之正路，故褒之以大方廣，实之以修多罗。今 <lb ed="X" n="0378c13"/><lb ed="R093" n="0946a07"/>言圆即大也，曰规；觉即方也，曰矩。盖圣人用此模 <lb ed="X" n="0378c14"/><lb ed="R093" n="0946a08"/>笵众生，能成十方诸<persName>佛</persName>轨则，名善法行也。又圆是 <lb ed="X" n="0378c15"/><lb ed="R093" n="0946a09"/>圆融，觉是觉性，真觉之性，圆融之道，如大海水，澄 <lb ed="X" n="0378c16"/><lb ed="R093" n="0946a10"/>湛圆融。楞严云：觉海性澄圆，圆澄觉元妙。又圆则 <lb ed="X" n="0378c17"/><lb ed="R093" n="0946a11"/>寂也，觉则照也，照而常寂故曰圆，寂而常照故曰 <lb ed="X" n="0378c18"/><lb ed="R093" n="0946a12"/>觉。觉取照義，圆取寂義，照而寂，寂而照，寂照同源， <lb ed="X" n="0378c19"/><lb ed="R093" n="0946a13"/>故曰圆澄觉元妙。此非独取廣大无边之義为圆 <lb ed="X" n="0378c20"/><lb ed="R093" n="0946a14"/>觉，须知众生旅泊三界，生死结根，无明业识，非圆 <lb ed="X" n="0378c21"/><lb ed="R093" n="0946a15"/>觉寂照之功，幻翳空花，孰能销殒？故圆觉之義，義 <lb ed="X" n="0378c22"/><lb ed="R093" n="0946a16"/>尽于斯。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0378c23"/><lb ed="R093" n="0946a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0378c2301">修多罗。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0378c24"/><lb ed="R093" n="0946a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0378c2401">此翻契经，契理契機，故曰契经。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379a" n="0379a"/> <lb ed="X" n="0379a01"/><lb ed="R093" n="0946b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0101">了義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a02"/><lb ed="R093" n="0946b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a0201">了義者，法花以前圆教之外皆不了義，盖权实未 <lb ed="X" n="0379a03"/><lb ed="R093" n="0946b03"/>融故也。今既闻开显同法花之圆幷为了義，所以 <lb ed="X" n="0379a04"/><lb ed="R093" n="0946b04"/>事理圆融、因果顿足，<persName>佛</persName>法之妙岂复有过于此？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a05"/><lb ed="R093" n="0946b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0501">经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a06"/><lb ed="R093" n="0946b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a0601">经者，径也。经由圣人心口，故得万古同遵，百世不 <lb ed="X" n="0379a07"/><lb ed="R093" n="0946b07"/>易。准<persName>佛</persName>地论解，则能贯能摄。此方儒书，则训法训 <lb ed="X" n="0379a08"/><lb ed="R093" n="0946b08"/>常。馀如常释，不复繁引。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0379a09"/><lb ed="R093" n="0946b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a0901"><name role="" type="person">罽宾</name>沙门<persName>佛陀</persName>罗译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a10"/><lb ed="R093" n="0946b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a1001">沙门，或云桑门。肇云：出家都名。阿含经云：捨離恩 <lb ed="X" n="0379a11"/><lb ed="R093" n="0946b11"/>爱，出家修道，摄御诸根，不染外欲，故号沙门。郊祀 <lb ed="X" n="0379a12"/><lb ed="R093" n="0946b12"/>志云：沙门，汉言息心。削发出家，绝情洗欲，而归于 <lb ed="X" n="0379a13"/><lb ed="R093" n="0946b13"/>无为也。瑞应云：息心达本源，故号为沙门。梵语<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0379a14"/><lb ed="R093" n="0946b14"/>陀多罗，唐言觉救，北印土<name role="" type="person">罽宾</name>人也。于东都白马 <lb ed="X" n="0379a15"/><lb ed="R093" n="0946b15"/>寺，译圆觉一部，不载岁月。译者，易也。以彼方言，易 <lb ed="X" n="0379a16"/><lb ed="R093" n="0946b16"/>成华语也。<note place="inline">次序分</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a17"/><lb ed="R093" n="0946b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a1701">如是！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a18"/><lb ed="R093" n="0946b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a1801">理无不如之谓是，事无不是之谓如，亦是信顺之 <lb ed="X" n="0379a19"/><lb ed="R093" n="0947a01"/>词，文如理是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a20"/><lb ed="R093" n="0947a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a2001">我闻：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a21"/><lb ed="R093" n="0947a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a2101">阿难！称我者，非人我之我，谓方法皆备于我之我， <lb ed="X" n="0379a22"/><lb ed="R093" n="0947a04"/>本是耳闻，盖我是耳之主宰故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a23"/><lb ed="R093" n="0947a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379a2301">一时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379a24"/><lb ed="R093" n="0947a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379a2401">一者，多之所宗谓之一，又一之所起谓之时。又天 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379b" n="0379b"/> <lb ed="X" n="0379b01"/><lb ed="R093" n="0947a07"/>上人间长短不同，天竺国不分春夏秋冬，只云三 <lb ed="X" n="0379b02"/><lb ed="R093" n="0947a08"/>际<note place="inline">正月十六日至五月十五日名熟际，五月十六日至九月十五日名雨际，九月十六日至正月 <lb ed="X" n="0379b03"/><lb ed="R093" n="0947a09"/>十五日名寒际</note>。今言一时者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0379b0301" n="0379b0301"/><anchor xml:id="beg0379b0301" n="0379b0301"/>已<anchor xml:id="end0379b0301"/>包四季故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379b04"/><lb ed="R093" n="0947a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379b0401"><persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379b05"/><lb ed="R093" n="0947a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379b0501">说经教主即<persName>佛</persName>也，亦曰<persName>婆伽婆</persName>，亦名<persName>薄伽梵</persName>。<persName>佛</persName>顶 <lb ed="X" n="0379b06"/><lb ed="R093" n="0947a12"/>云：十方<persName>薄伽梵</persName>，一路涅槃门。具足六義：自在、炽盛、 <lb ed="X" n="0379b07"/><lb ed="R093" n="0947a13"/>端严、名称、吉祥、尊贵。如是六德義圆满，应当总号 <lb ed="X" n="0379b08"/><lb ed="R093" n="0947a14"/><persName>薄伽梵</persName>。诸经多称为<persName>佛</persName>，盖译师取与不同，非有他 <lb ed="X" n="0379b09"/><lb ed="R093" n="0947a15"/>也。今定说经，定是何身？所说<persName>佛</persName>有法身、报身、应身。 <lb ed="X" n="0379b10"/><lb ed="R093" n="0947a16"/>法身有二种：理体法身，用中法身。报身亦二种：有 <lb ed="X" n="0379b11"/><lb ed="R093" n="0947a17"/>自报、他报。应身亦二种：有勝应，有劣应。今定用中 <lb ed="X" n="0379b12"/><lb ed="R093" n="0947a18"/>法身亦曰他报，亦曰勝应，三身一体也。亦云即生 <lb ed="X" n="0379b13"/><lb ed="R093" n="0947b01"/>身为尊特身<persName>佛</persName>。盖释迦来此<name role="" type="person">南阎浮提</name>，八千返亲 <lb ed="X" n="0379b14"/><lb ed="R093" n="0947b02"/>近父母生身，五十年说法，三百会谈经，只此丈六 <lb ed="X" n="0379b15"/><lb ed="R093" n="0947b03"/>四八之相。花严云：父名净饭，母名摩耶，吾名悉达。 <lb ed="X" n="0379b16"/><lb ed="R093" n="0947b04"/>但大小乘機见不同，大乘住地菩萨用业识见之， <lb ed="X" n="0379b17"/><lb ed="R093" n="0947b05"/>即此丈六即尊特身，即用中法身。龙女所赞微妙 <lb ed="X" n="0379b18"/><lb ed="R093" n="0947b06"/>净法身，具相三十二也。二乘凡夫只用六识见是 <lb ed="X" n="0379b19"/><lb ed="R093" n="0947b07"/>父母生身三十二相，说小乘法同一座席，二见不 <lb ed="X" n="0379b20"/><lb ed="R093" n="0947b08"/>同。但此尊特身有二种：一者、示现尊特，如光明法 <lb ed="X" n="0379b21"/><lb ed="R093" n="0947b09"/>华，圆光一寻能照无量，凡穷一相皆不可得，如应 <lb ed="X" n="0379b22"/><lb ed="R093" n="0947b10"/>持不穷其顶，目连莫究其声。外道欲量<persName>佛</persName>身，南山 <lb ed="X" n="0379b23"/><lb ed="R093" n="0947b11"/>斫丈六竹量之，<persName>佛</persName>头在丈六竹上。古云：斫尽南山 <lb ed="X" n="0379b24"/><lb ed="R093" n="0947b12"/>竹，仍旧长丈六。二者、现起尊特，如十莲花藏海微 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0379c" n="0379c"/> <lb ed="X" n="0379c01"/><lb ed="R093" n="0947b13"/>尘相好。又十六观经真法身高六十万亿，眼如四 <lb ed="X" n="0379c02"/><lb ed="R093" n="0947b14"/>大海水，眉间白毫如五<name role="" type="person">须弥山</name>，皆是现起尊特也。 <lb ed="X" n="0379c03"/><lb ed="R093" n="0947b15"/>不思议德岂容凡夫以有思惟心之所测度也？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379c04"/><lb ed="R093" n="0947b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0379c0401">入于神通大光明藏<note place="inline">至</note>于不二境现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0379c05"/><lb ed="R093" n="0947b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0379c0501">神名天心，通名慧性。大即法身德，光即般若德，明 <lb ed="X" n="0379c06"/><lb ed="R093" n="0947b18"/>即解脱德。此之三德，会无量三谛法，归秘密藏，包 <lb ed="X" n="0379c07"/><lb ed="R093" n="0948a01"/>一切善法曰藏。三昧，翻调直定。正受者，即正心行 <lb ed="X" n="0379c08"/><lb ed="R093" n="0948a02"/>处也。三昧梵语，正受华言。今华梵双擧，其实一切 <lb ed="X" n="0379c09"/><lb ed="R093" n="0948a03"/>圣贤，皆用三昧正受为出入之门。以无分别智，缘 <lb ed="X" n="0379c10"/><lb ed="R093" n="0948a04"/>无相理，故曰正心行处。光严者，即了因智慧也。住 <lb ed="X" n="0379c11"/><lb ed="R093" n="0948a05"/>持者，即缘因福德也。一切<persName>如来</persName>，皆用缘了二因莊 <lb ed="X" n="0379c12"/><lb ed="R093" n="0948a06"/>严，本有正因而成<persName>佛</persName>。是诸众生者，诸之一字，不一 <lb ed="X" n="0379c13"/><lb ed="R093" n="0948a07"/>之辞。该十法界，皆云众生。<persName>佛</persName>亦谓之无上众生，性 <lb ed="X" n="0379c14"/><lb ed="R093" n="0948a08"/>净之理，故曰觉地。在<persName>佛</persName>曰果，在众生曰因。今将<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0379c15"/><lb ed="R093" n="0948a09"/>果对众生因地，幷具圆觉妙明之性。无身心相，故 <lb ed="X" n="0379c16"/><lb ed="R093" n="0948a10"/>曰寂灭。亦无差别相，故曰平等。经中凡言十方，即 <lb ed="X" n="0379c17"/><lb ed="R093" n="0948a11"/>是十法界也。今言十界，界界融通，入妙圆觉，故曰 <lb ed="X" n="0379c18"/><lb ed="R093" n="0948a12"/>圆满。只一本觉真如<persName>佛</persName>性，随染净缘，故曰不二。随 <lb ed="X" n="0379c19"/><lb ed="R093" n="0948a13"/>顺于不二境，正明现土，即秽为净，即娑婆秽，为寂 <lb ed="X" n="0379c20"/><lb ed="R093" n="0948a14"/>光净。行法云：释迦牟尼，名毘卢遮那，遍一切处。其 <lb ed="X" n="0379c21"/><lb ed="R093" n="0948a15"/><persName>佛</persName>住处，名常寂光。常波罗蜜所摄成处，我波罗蜜 <lb ed="X" n="0379c22"/><lb ed="R093" n="0948a16"/>所安立处，乐波罗蜜灭受想处，净波罗蜜不住身 <lb ed="X" n="0379c23"/><lb ed="R093" n="0948a17"/>心相处，不见有无诸法相处。又十六观经：<persName>佛</persName>与韦 <lb ed="X" n="0379c24"/><lb ed="R093" n="0948a18"/>提希夫人，现诸净土。或有国土，纯是莲花。或有国 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380a" n="0380a"/> <lb ed="X" n="0380a01"/><lb ed="R093" n="0948b01"/>土，如玻<g ref="#CB00224">璃</g>镜。或有国土，如自在天宫。岂非即此灵 <lb ed="X" n="0380a02"/><lb ed="R093" n="0948b02"/>山，便是报国无上报事。不须壞此灵山，突出寂光。 <lb ed="X" n="0380a03"/><lb ed="R093" n="0948b03"/>恐人狐疑，不免谆复晓之。<note place="inline">以後列名位</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a04"/><lb ed="R093" n="0948b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a0401">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a05"/><lb ed="R093" n="0948b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a0501">梵语菩提萨埵，秦人好略略去提埵二字，只云菩 <lb ed="X" n="0380a06"/><lb ed="R093" n="0948b06"/>萨翻大道心成就众生，亦可云菩提翻道又翻觉。 <lb ed="X" n="0380a07"/><lb ed="R093" n="0948b07"/>此十万众皆邻真亚圣地住圣贤，或权或实或显 <lb ed="X" n="0380a08"/><lb ed="R093" n="0948b08"/>或晦，同入寂光启扬圆觉。此经不入二乘之手，不 <lb ed="X" n="0380a09"/><lb ed="R093" n="0948b09"/>列声闻缘觉众也。最後流通却列凡夫众，<name role="" type="person">须弥山</name> <lb ed="X" n="0380a10"/><lb ed="R093" n="0948b10"/>王幷鸠槃荼火首金刚等，以知同在灵山，但凡圣 <lb ed="X" n="0380a11"/><lb ed="R093" n="0948b11"/>所见有异也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a12"/><lb ed="R093" n="0948b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a1201"><name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a13"/><lb ed="R093" n="0948b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a1301">文殊久成正觉，即龙种上尊王<persName>佛</persName>，降尊就卑，佐辅 <lb ed="X" n="0380a14"/><lb ed="R093" n="0948b14"/>牟尼，又翻妙德，又曰妙首。昔因女人而发道心，又 <lb ed="X" n="0380a15"/><lb ed="R093" n="0948b15"/>昔为妙光菩萨，化八王子次第成，最後第八王子 <lb ed="X" n="0380a16"/><lb ed="R093" n="0948b16"/>乃燃灯<persName>佛</persName>。彼时释迦为儒童，买五茎莲花供养然 <lb ed="X" n="0380a17"/><lb ed="R093" n="0948b17"/>灯，幷佈发掩泥。燃灯与之授记曰：汝将来于五浊 <lb ed="X" n="0380a18"/><lb ed="R093" n="0948b18"/>世为<persName>佛</persName>，号释迦牟尼。以燃灯往望妙光九代祖师 <lb ed="X" n="0380a19"/><lb ed="R093" n="0949a01"/>瞿昙，乃玄孙也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a20"/><lb ed="R093" n="0949a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a2001">普贤菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a21"/><lb ed="R093" n="0949a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380a2101">曲济无遗曰普，邻极亚圣曰贤，乃东方宝威德上 <lb ed="X" n="0380a22"/><lb ed="R093" n="0949a04"/>王<persName>佛</persName>国菩萨也。闻灵山说法花经，法会将终方至。 <lb ed="X" n="0380a23"/><lb ed="R093" n="0949a05"/>驾白象王，入我娑婆，即法花经劝发品也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380a24"/><lb ed="R093" n="0949a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380a2401">普眼菩萨。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380b" n="0380b"/> <lb ed="X" n="0380b01"/><lb ed="R093" n="0949a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0101">遍观为義，普观法界众生，皆具大圆觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380b02"/><lb ed="R093" n="0949a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380b0201"><name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380b03"/><lb ed="R093" n="0949a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0301">金取铦利为義，刚则刚健，喩般若之慧能断众惑。 <lb ed="X" n="0380b04"/><lb ed="R093" n="0949a10"/>包覆因果善恶曰藏。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380b05"/><lb ed="R093" n="0949a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380b0501">弥勒菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380b06"/><lb ed="R093" n="0949a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380b0601">翻。慈氏，姓也。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也。昔为国王，驾白象遊城 <lb ed="X" n="0380b07"/><lb ed="R093" n="0949a13"/>外，其象见野雌象而欲性狂发，王幾失命，乃惩治 <lb ed="X" n="0380b08"/><lb ed="R093" n="0949a14"/>调象人。象人答王曰：其象本自可调，为见野象欲 <lb ed="X" n="0380b09"/><lb ed="R093" n="0949a15"/>心发生，不然请王令调之。象至王前烧红铁弹丸 <lb ed="X" n="0380b10"/><lb ed="R093" n="0949a16"/>曰：汝于王得罪，令吞铁丸。令象开口吞之，丸从後 <lb ed="X" n="0380b11"/><lb ed="R093" n="0949a17"/>出跪而伏调。王见是事发慈悲心，故以姓号慈氏 <lb ed="X" n="0380b12"/><lb ed="R093" n="0949a18"/>也。王曰：汝既能调，如何令之有失？曰：臣能调象身， <lb ed="X" n="0380b13"/><lb ed="R093" n="0949b01"/>不能调象心，其象心非臣之所能调。王曰：世间孰 <lb ed="X" n="0380b14"/><lb ed="R093" n="0949b02"/>有善调心者乎？曰：唯有<persName>佛</persName>善能调心。王往问<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0380b15"/><lb ed="R093" n="0949b03"/>曰：世间调心各有方法，调象调牛马若干诸类，欲 <lb ed="X" n="0380b16"/><lb ed="R093" n="0949b04"/>调之无遏所欲，随其所好而渐调之，如禽畜乌鸢 <lb ed="X" n="0380b17"/><lb ed="R093" n="0949b05"/>蝼蚁之属皆可调之。净名云：先以欲钩牵，後令入 <lb ed="X" n="0380b18"/><lb ed="R093" n="0949b06"/><persName>佛</persName>智。其难调者唯世人心尔。古云：高可射，深可钓， <lb ed="X" n="0380b19"/><lb ed="R093" n="0949b07"/>唯有人心咫尺间，咫尺人心难可料。所以须菩提 <lb ed="X" n="0380b20"/><lb ed="R093" n="0949b08"/>首问降心，此经示二十五定轮、三种妙观，正是调 <lb ed="X" n="0380b21"/><lb ed="R093" n="0949b09"/>心之術。人心散即用止止之，止即息攀缘之心也。 <lb ed="X" n="0380b22"/><lb ed="R093" n="0949b10"/>昏即用观观之，其昏即朗。止观乃明静之法，明静 <lb ed="X" n="0380b23"/><lb ed="R093" n="0949b11"/>即寂照，散即止寂也，昏即观照也。以此为药，无明 <lb ed="X" n="0380b24"/><lb ed="R093" n="0949b12"/>之病不远而复也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0380c" n="0380c"/> <lb ed="X" n="0380c01"/><lb ed="R093" n="0949b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c0101">淸净慧菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c02"/><lb ed="R093" n="0949b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c0201">澄心如月，虚<anchor xml:id="nkr_note_add_0380c0201" n="0380c0201"/><anchor xml:id="beg0380c0201" n="0380c0201"/>己<anchor xml:id="end0380c0201"/>若潭，月皎潭淸，神淸慧朗，斯之谓 <lb ed="X" n="0380c03"/><lb ed="R093" n="0949b15"/>欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c04"/><lb ed="R093" n="0949b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c0401">威德自在菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c05"/><lb ed="R093" n="0949b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c0501">圭峰云：三藏成就，功用猛利，邪魔不能扰，妄惑不 <lb ed="X" n="0380c06"/><lb ed="R093" n="0949b18"/>侵故也。今云人之动静，莫过四威仪，行住坐卧，道 <lb ed="X" n="0380c07"/><lb ed="R093" n="0950a01"/>在乎动静之间。此圣流行如象王，威如狮子，进退 <lb ed="X" n="0380c08"/><lb ed="R093" n="0950a02"/>以礼，折旋俯仰，威仪详序，以模笵後贤，故斯名不 <lb ed="X" n="0380c09"/><lb ed="R093" n="0950a03"/>朽也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c10"/><lb ed="R093" n="0950a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1001">辨音菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c11"/><lb ed="R093" n="0950a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1101">此菩萨善能辨别随类圆音，故曰辨音。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c12"/><lb ed="R093" n="0950a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1201">净诸业障菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c13"/><lb ed="R093" n="0950a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1301">一切业障，尽依四相而生。此菩萨身、口、意三业，如 <lb ed="X" n="0380c14"/><lb ed="R093" n="0950a08"/>珠玉无瑕玼，泯绝诸恶，奉行众善。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c15"/><lb ed="R093" n="0950a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1501"><name role="" type="person">普觉菩萨</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c16"/><lb ed="R093" n="0950a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1601">自觉亦能觉他，念起即觉。是也觉，非也觉，觉是觉 <lb ed="X" n="0380c17"/><lb ed="R093" n="0950a11"/>非。所以针艾随身，膏肓之鬼自惧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c18"/><lb ed="R093" n="0950a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c1801">圆觉菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c19"/><lb ed="R093" n="0950a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c1901">理无不圆，事无不觉，故曰圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c20"/><lb ed="R093" n="0950a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c2001">贤善首菩萨等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c21"/><lb ed="R093" n="0950a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c2101">近圣曰贤，顺理曰善，故曰贤。善首一会，法众十万 <lb ed="X" n="0380c22"/><lb ed="R093" n="0950a16"/>人俱，故曰等。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c23"/><lb ed="R093" n="0950a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0380c2301">而为上首，与诸眷属皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0380c24"/><lb ed="R093" n="0950a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0380c2401">十二开士，皆唱导之师，故曰上首。与诸眷属者，则 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381a" n="0381a"/> <lb ed="X" n="0381a01"/><lb ed="R093" n="0950b01"/>十万人俱是也。後歎德云皆入三昧，即大光明藏 <lb ed="X" n="0381a02"/><lb ed="R093" n="0950b02"/>也。谓法界圆融，真如淸净，因人果人，同住一处，故 <lb ed="X" n="0381a03"/><lb ed="R093" n="0950b03"/>曰同住平等法会。<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0381a0301" n="0381a0301"/><anchor xml:id="beg0381a0301" n="0381a0301"/>已<anchor xml:id="end0381a0301"/>说列众竟，次说申请。〇赞许。〇伫听。〇正答。此四科章章一 <lb ed="X" n="0381a04"/><lb ed="R093" n="0950b04"/>同，下不重出。申请又分三科：初进问威仪，〇二正陈词句，〇三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。初释进问威仪。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0381a05"/><lb ed="R093" n="0950b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2"><name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381a0501">于是<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨<note place="inline">至</note>长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381a06"/><lb ed="R093" n="0950b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381a0601">诸经皆云尔时，唯此经独言于是者，盖此间不列 <lb ed="X" n="0381a07"/><lb ed="R093" n="0950b07"/>杂众，首列二六大士名目于前，故临文但云于是， <lb ed="X" n="0381a08"/><lb ed="R093" n="0950b08"/>亦蹑上之辞，发语之端。若云尔时，只当尔之时，非 <lb ed="X" n="0381a09"/><lb ed="R093" n="0950b09"/>列名之始也。圭峰云：指注之辞。慈室云：兼发起，故 <lb ed="X" n="0381a10"/><lb ed="R093" n="0950b10"/>云于是。<note place="inline">二、正陈词句，分二问。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0381a11"/><lb ed="R093" n="0950b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381a1101">大悲<persName>世尊</persName>愿为诸来法众<note place="inline">至</note>求大乘者不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381a12"/><lb ed="R093" n="0950b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381a1201">一问<persName>如来</persName>本起淸净因地法行<note place="inline">此问观法，故云法行增深观</note>。如 <lb ed="X" n="0381a13"/><lb ed="R093" n="0950b13"/>来本起因地有二种：一本门因地，如法花本门，寿 <lb ed="X" n="0381a14"/><lb ed="R093" n="0950b14"/>量如五百千万亿三千大千世界，抹为微尘，一尘 <lb ed="X" n="0381a15"/><lb ed="R093" n="0950b15"/>为一劫，我成<persName>佛</persName>来，复过于此，此非凡力所及也。二 <lb ed="X" n="0381a16"/><lb ed="R093" n="0950b16"/>迹门因地，远推自大，通前覆讲，及遇阿私仙，捨身 <lb ed="X" n="0381a17"/><lb ed="R093" n="0950b17"/>为床座，採薪汲水，为求妙法，及中间遇燃灯，买五 <lb ed="X" n="0381a18"/><lb ed="R093" n="0950b18"/>茎莲花供养，佈发掩泥，蒙记为释迦牟尼，捨身求 <lb ed="X" n="0381a19"/><lb ed="R093" n="0951a01"/>偈，剜灯问法，饲虎代鸽，如是足迹可寻。今云本起 <lb ed="X" n="0381a20"/><lb ed="R093" n="0951a02"/>因地，乃迹中因地，此等皆以慈修身，非秽浊之行， <lb ed="X" n="0381a21"/><lb ed="R093" n="0951a03"/>故曰淸净。法行者，深观也。法句经云：吾博学无厌， <lb ed="X" n="0381a22"/><lb ed="R093" n="0951a04"/>奉法不懈，精进持戒，心不放逸，缘是得道，自致泥 <lb ed="X" n="0381a23"/><lb ed="R093" n="0951a05"/>洹。此非深观，忍力修心，安能解黏去<anchor xml:id="nkr_note_add_0381a2301" n="0381a2301"/><anchor xml:id="beg0381a2301" n="0381a2301"/>缚<anchor xml:id="end0381a2301"/>，而成<persName>佛</persName>道？ <lb ed="X" n="0381a24"/><lb ed="R093" n="0951a06"/>故得妙德发扬，意在规凡入圣也。</p><p xml:id="pX10p0381a2414" cb:place="inline">二问：菩萨于大 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381b" n="0381b"/> <lb ed="X" n="0381b01"/><lb ed="R093" n="0951a07"/>乘中，发淸净心，远離诸病。菩萨发心，如善财南，求 <lb ed="X" n="0381b02"/><lb ed="R093" n="0951a08"/>见五十三善知识，皆云：我<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b0201" n="0381b0201"/><anchor xml:id="beg0381b0201" n="0381b0201"/>已<anchor xml:id="end0381b0201"/>先发阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0381b03"/><lb ed="R093" n="0951a09"/>三菩提心。又如常啼东，请求般若波罗蜜，卖身割 <lb ed="X" n="0381b04"/><lb ed="R093" n="0951a10"/>肉，供养昙无竭，闻法证无生忍。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0381001" n="0381001"/>菩陀波伦，打骨取 <lb ed="X" n="0381b05"/><lb ed="R093" n="0951a11"/>髓，以求般若。此等皆是菩萨为法亡躯，远離诸病。 <lb ed="X" n="0381b06"/><lb ed="R093" n="0951a12"/>行法经中，阿难亦发三问：一问：<persName>如来</persName>灭後，云何众 <lb ed="X" n="0381b07"/><lb ed="R093" n="0951a13"/>生起菩萨心，修行方等经典，正念思惟一实境界？ <lb ed="X" n="0381b08"/><lb ed="R093" n="0951a14"/>二问：云何不失无上菩提之心？三问：云何复当不 <lb ed="X" n="0381b09"/><lb ed="R093" n="0951a15"/>断烦恼，不離五欲，得净诸根，灭除诸罪，父母所生 <lb ed="X" n="0381b10"/><lb ed="R093" n="0951a16"/>淸净常眼，不断五欲，而能得见诸障外事？此三问 <lb ed="X" n="0381b11"/><lb ed="R093" n="0951a17"/>略尔，廣如彼文，同是发淸净心，远離诸病。</p><p xml:id="pX10p0381b1117" cb:place="inline">三问，能 <lb ed="X" n="0381b12"/><lb ed="R093" n="0951a18"/>使未来末世众生求大乘者，不堕邪见。法花云，此 <lb ed="X" n="0381b13"/><lb ed="R093" n="0951b01"/>经<persName>佛</persName>在世时，犹多怨嫉。况<persName>佛</persName>灭後，去圣逾远。圣贤 <lb ed="X" n="0381b14"/><lb ed="R093" n="0951b02"/>隐伏，附<persName>佛</persName>法。外道增炽，多学邪空。诃<persName>佛</persName>毁教，不存 <lb ed="X" n="0381b15"/><lb ed="R093" n="0951b03"/>土木，毁灭缘生。引不吉人，恣行非法。谓婬怒痴，尽 <lb ed="X" n="0381b16"/><lb ed="R093" n="0951b04"/>是菩提。岂知一慢尊容，长沦暗道。一轻圣典，永坠 <lb ed="X" n="0381b17"/><lb ed="R093" n="0951b05"/>邪林。自坠见坑，复引盲者。当此之际，孰能关正。故 <lb ed="X" n="0381b18"/><lb ed="R093" n="0951b06"/>文殊不愤，特启激扬。为末世众生，箴此见病，故设 <lb ed="X" n="0381b19"/><lb ed="R093" n="0951b07"/>此问也。<note place="inline">问毕，三展诚。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0381b20"/><lb ed="R093" n="0951b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381b2001">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b2001" n="0381b2001"/><anchor xml:id="beg0381b2001" n="0381b2001"/>已<anchor xml:id="end0381b2001"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381b21"/><lb ed="R093" n="0951b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381b2101">说如上语<anchor xml:id="nkr_note_add_0381b2101" n="0381b2101"/><anchor xml:id="beg0381b2101" n="0381b2101"/>已<anchor xml:id="end0381b2101"/>，四支及头，如泰山崩，悉投于地。如是 <lb ed="X" n="0381b22"/><lb ed="R093" n="0951b10"/>头面接足，皈命敬礼，周而复始。至于三请者，以表 <lb ed="X" n="0381b23"/><lb ed="R093" n="0951b11"/><g ref="#CB05418">虔</g>诚之心也。<note place="inline">次赞许叙陈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0381002" n="0381002"/>〔诚〕听</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381b24"/><lb ed="R093" n="0951b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381b2401">尔时<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name><note place="inline">至</note>汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0381c" n="0381c"/> <lb ed="X" n="0381c01"/><lb ed="R093" n="0951b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0101">此经意赞其所请，叙其所陈，<anchor xml:id="note_star_1" n="0381002" type="star"/>诚其所听<note place="inline">次伫听</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381c02"/><lb ed="R093" n="0951b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381c0201">时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381c03"/><lb ed="R093" n="0951b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0301">圭峰云：既蒙许说，愿乐欲闻。洁<anchor xml:id="nkr_note_add_0381c0301" n="0381c0301"/><anchor xml:id="beg0381c0301" n="0381c0301"/>己<anchor xml:id="end0381c0301"/>虚心，收视反听 <lb ed="X" n="0381c04"/><lb ed="R093" n="0951b16"/>而寂默也。<note place="inline">次入正宗经文，答上三问。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0381c05"/><lb ed="R093" n="0951b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0381c0501">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0381c06"/><lb ed="R093" n="0951b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0381c0601">世之为王君臣朝会，统摄万<g ref="#CB15131">邦</g>光宅天下，法王启 <lb ed="X" n="0381c07"/><lb ed="R093" n="0952a01"/>运寂默以证真，捨金轮而驭大千，耀玉毫而制法 <lb ed="X" n="0381c08"/><lb ed="R093" n="0952a02"/>界。涅槃云法无上者，涅槃是众生，无上者<persName>佛</persName>是。陀 <lb ed="X" n="0381c09"/><lb ed="R093" n="0952a03"/>罗尼者，天台云：三昧与陀罗尼乃相成之法，相成 <lb ed="X" n="0381c10"/><lb ed="R093" n="0952a04"/>乃互具也。法花云：普现色身三昧与陀罗尼，犹是 <lb ed="X" n="0381c11"/><lb ed="R093" n="0952a05"/>解一切众生语言陀罗尼。三昧者又名三摩提，翻 <lb ed="X" n="0381c12"/><lb ed="R093" n="0952a06"/>正心行处，亦云调直定，盖从始以来常曲不端，得 <lb ed="X" n="0381c13"/><lb ed="R093" n="0952a07"/>此三昧故正心行处。陀罗尼翻能持，集聚种种善 <lb ed="X" n="0381c14"/><lb ed="R093" n="0952a08"/>法持令不散不失。又云遮持，能遮一切恶不善根 <lb ed="X" n="0381c15"/><lb ed="R093" n="0952a09"/>令不起故。又翻总持，若名若義行地功德皆悉任 <lb ed="X" n="0381c16"/><lb ed="R093" n="0952a10"/>持，故号总持。但三昧专论持善，陀罗尼兼遮恶義， <lb ed="X" n="0381c17"/><lb ed="R093" n="0952a11"/>或相应或不相应，分二名義。行法云：心纯是法与 <lb ed="X" n="0381c18"/><lb ed="R093" n="0952a12"/>法相应。又此陀罗尼三昧唯<persName>佛</persName>菩萨所行之法行， <lb ed="X" n="0381c19"/><lb ed="R093" n="0952a13"/>持此法门得成<persName>佛</persName>道，所以不共二乘也。门者未必 <lb ed="X" n="0381c20"/><lb ed="R093" n="0952a14"/>专取出入为義，自凡修因得入圣果以立门義。有 <lb ed="X" n="0381c21"/><lb ed="R093" n="0952a15"/>云：方便门、解脱门、普门、婆罗门等，岂专一義？今取 <lb ed="X" n="0381c22"/><lb ed="R093" n="0952a16"/>遮恶持善，如世兵甲之器，外遮枪刀，内固名利衣 <lb ed="X" n="0381c23"/><lb ed="R093" n="0952a17"/>甲，即今之圆觉也。遮其外恶，持其内善，但此觉性 <lb ed="X" n="0381c24"/><lb ed="R093" n="0952a18"/>俱摄百界千如善恶性相，故得遮六凡之恶，持四 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382a" n="0382a"/> <lb ed="X" n="0382a01"/><lb ed="R093" n="0952b01"/>圣之善。究论善恶，乃全性之善恶，诸<persName>佛</persName>所以不断。 <lb ed="X" n="0382a02"/><lb ed="R093" n="0952b02"/><persName>佛</persName>若断此之恶，普现色身从何而立？当知圆融觉 <lb ed="X" n="0382a03"/><lb ed="R093" n="0952b03"/>性，运一切善，遮一切恶，心、<persName>佛</persName>、众生三无差别。名为 <lb ed="X" n="0382a04"/><lb ed="R093" n="0952b04"/>圆觉者，既陀罗尼名为圆觉，圆觉亦可为陀罗尼， <lb ed="X" n="0382a05"/><lb ed="R093" n="0952b05"/>但诠名有异，其体本同，如火名热，亦名为烧。陀罗 <lb ed="X" n="0382a06"/><lb ed="R093" n="0952b06"/>尼遮持義圆者，如珠走盘，圆无际故。觉者乃明義， <lb ed="X" n="0382a07"/><lb ed="R093" n="0952b07"/>如十镜环绕，中燃一灯，灯体交参，东西莫辨。须知 <lb ed="X" n="0382a08"/><lb ed="R093" n="0952b08"/>圆觉以百界千如为体，缘生性具，各各自圆。但迷 <lb ed="X" n="0382a09"/><lb ed="R093" n="0952b09"/>之为无明，悟之为法性，故云：三千在理，同名无明； <lb ed="X" n="0382a10"/><lb ed="R093" n="0952b10"/>三千果成，咸称常乐；三千无改，无明即明；三千幷 <lb ed="X" n="0382a11"/><lb ed="R093" n="0952b11"/>常，俱体俱用。又须知照用同时，众生无始，无明业 <lb ed="X" n="0382a12"/><lb ed="R093" n="0952b12"/>识非圆照觉相，以何遣迷？以何破障？故裴相国云： <lb ed="X" n="0382a13"/><lb ed="R093" n="0952b13"/>统众德而大备，烁群昏而独照，故曰圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382a14"/><lb ed="R093" n="0952b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382a1401">流出一切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382a15"/><lb ed="R093" n="0952b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382a1501">圆觉妙心，具足十界百界千如三千世间，生<persName>佛</persName>依 <lb ed="X" n="0382a16"/><lb ed="R093" n="0952b16"/>正色心染净诸法，故曰一切。以由圆觉无自性故， <lb ed="X" n="0382a17"/><lb ed="R093" n="0952b17"/>遇染则情生，十界俱染。在理则性净，十界俱净。亦 <lb ed="X" n="0382a18"/><lb ed="R093" n="0952b18"/>非研究而然，乃本来净也。今从净缘修发，不改不 <lb ed="X" n="0382a19"/><lb ed="R093" n="0953a01"/>变，故曰淸净真如。菩提翻道，涅言不生，槃言不灭。 <lb ed="X" n="0382a20"/><lb ed="R093" n="0953a02"/>大道无形，不生不灭。波罗蜜翻到彼岸，<anchor xml:id="nkr_note_add_0382a2001" n="0382a2001"/><anchor xml:id="beg0382a2001" n="0382a2001"/>已<anchor xml:id="end0382a2001"/>摄六度， <lb ed="X" n="0382a21"/><lb ed="R093" n="0953a03"/>一一度皆到彼岸。真如，法身德也。菩提，般若德也。 <lb ed="X" n="0382a22"/><lb ed="R093" n="0953a04"/>涅槃，解脱德也。此之三德，皆从圆觉生，故云流出。 <lb ed="X" n="0382a23"/><lb ed="R093" n="0953a05"/>菩萨以此为轨则，故曰教授。众生性具此三德，故 <lb ed="X" n="0382a24"/><lb ed="R093" n="0953a06"/>一念能感。<persName>佛</persName>证此，故无谋而应。神通用此，故化化 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382b" n="0382b"/> <lb ed="X" n="0382b01"/><lb ed="R093" n="0953a07"/>无穷。父子得此，故天性相关。知之者，可以脱生死， <lb ed="X" n="0382b02"/><lb ed="R093" n="0953a08"/>度含灵。此圆觉之大略耳。<note place="inline">次牒其所间。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0382b03"/><lb ed="R093" n="0953a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382b0301">一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382b04"/><lb ed="R093" n="0953a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382b0401">三世十方，故曰一切。乘如实道，来成正觉，故曰如 <lb ed="X" n="0382b05"/><lb ed="R093" n="0953a11"/>来。圆照者，照之一字，即三观也。空观破一切法，假 <lb ed="X" n="0382b06"/><lb ed="R093" n="0953a12"/>观立一切法，中观妙一切法，此三观名三而体一 <lb ed="X" n="0382b07"/><lb ed="R093" n="0953a13"/>也。故云圆照者，圆融圆妙，三只是一，一即是三，此 <lb ed="X" n="0382b08"/><lb ed="R093" n="0953a14"/>三立则俱立，破则俱破，亦云始觉。楞严云：妙奢摩 <lb ed="X" n="0382b09"/><lb ed="R093" n="0953a15"/>他，空一切法也。觉相者，即真谛、俗谛、中谛三谛也。 <lb ed="X" n="0382b10"/><lb ed="R093" n="0953a16"/>此三谛亦一体异名，全本觉而起，谓之不思议境 <lb ed="X" n="0382b11"/><lb ed="R093" n="0953a17"/>也。此之境智，境如砧，智如槌，砧槌炉韛，发跃中间， <lb ed="X" n="0382b12"/><lb ed="R093" n="0953a18"/>无明业识，谓之淳朴，安能不变？无明即明烦恼为 <lb ed="X" n="0382b13"/><lb ed="R093" n="0953b01"/>菩提，苦道即法身，不得此妙境智，无明不断，<persName>佛</persName>道 <lb ed="X" n="0382b14"/><lb ed="R093" n="0953b02"/>如何得成？今人担簦负笈，隻笠腰包，行尽无限之 <lb ed="X" n="0382b15"/><lb ed="R093" n="0953b03"/>山水，坐消数载之春风。达摩到梁，常以四卷楞伽 <lb ed="X" n="0382b16"/><lb ed="R093" n="0953b04"/>为标準，故得十方诸<persName>佛</persName>、三世<persName>如来</persName>，莫不皆依圆照 <lb ed="X" n="0382b17"/><lb ed="R093" n="0953b05"/>淸净觉相，是知经教不可偏废也。今恐多有不晓 <lb ed="X" n="0382b18"/><lb ed="R093" n="0953b06"/>境观，错用身心一生空过，再出境智为入道之要， <lb ed="X" n="0382b19"/><lb ed="R093" n="0953b07"/>莫嫌多事。然此境智，人皆知之，所解终成二物相 <lb ed="X" n="0382b20"/><lb ed="R093" n="0953b08"/>合，盖以不晓境智之体故也。欲知境体，须简顽境 <lb ed="X" n="0382b21"/><lb ed="R093" n="0953b09"/>及偏小妄心，假立真如，此境安能与智不二？今依 <lb ed="X" n="0382b22"/><lb ed="R093" n="0953b10"/><name role="" type="person">马鸣</name>立境体者，所谓本觉；其智体者，所谓始觉。故 <lb ed="X" n="0382b23"/><lb ed="R093" n="0953b11"/>起信论云：所言觉義者，谓心体離念。離念相者，等 <lb ed="X" n="0382b24"/><lb ed="R093" n="0953b12"/>虚空界，无所不遍。法界一相，即是<persName>如来</persName>常住法身， <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0382c" n="0382c"/> <lb ed="X" n="0382c01"/><lb ed="R093" n="0953b13"/>依此法身说名本觉。此觉是性，全性起修，名为始 <lb ed="X" n="0382c02"/><lb ed="R093" n="0953b14"/>觉。论云：始觉者，即同本觉。既云離念，岂有思议？既 <lb ed="X" n="0382c03"/><lb ed="R093" n="0953b15"/>等虚空，无所不遍，岂有一时、一尘、一心而非本觉 <lb ed="X" n="0382c04"/><lb ed="R093" n="0953b16"/>及始觉耶？是故得云：三世十方生<persName>佛</persName>依正为所观 <lb ed="X" n="0382c05"/><lb ed="R093" n="0953b17"/>境，三世十方生<persName>佛</persName>依正为能观智。境智名别，其体 <lb ed="X" n="0382c06"/><lb ed="R093" n="0953b18"/>不殊，是故能所二非二也。此不思议境智，一切如 <lb ed="X" n="0382c07"/><lb ed="R093" n="0954a01"/>来皆依圆照淸净觉相成于<persName>佛</persName>道，到此不可不苦 <lb ed="X" n="0382c08"/><lb ed="R093" n="0954a02"/>口也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382c09"/><lb ed="R093" n="0954a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382c0901">永断无明，方成<persName>佛</persName>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382c10"/><lb ed="R093" n="0954a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0382c1001">无明因何得断？因圆照觉相也。圆照即三观，觉相 <lb ed="X" n="0382c11"/><lb ed="R093" n="0954a05"/>即三谛。三谛，真俗中道第一義也。三观，空假中也。 <lb ed="X" n="0382c12"/><lb ed="R093" n="0954a06"/>向下二十五定轮，亦只三观也。如世药方治一切 <lb ed="X" n="0382c13"/><lb ed="R093" n="0954a07"/>众生种种诸病，众生生死结根无明妄识，非此为 <lb ed="X" n="0382c14"/><lb ed="R093" n="0954a08"/>药治之，无明安得永断？故诸<persName>如来</persName>以如如智照如 <lb ed="X" n="0382c15"/><lb ed="R093" n="0954a09"/>如境，境智融<anchor xml:id="nkr_note_orig_0382001" n="0382001"/>融，妄识无逃避处，只得转为法性妄 <lb ed="X" n="0382c16"/><lb ed="R093" n="0954a10"/>识，只我见前一念虚妄浮心也。此虚妄虽本是<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0382c17"/><lb ed="R093" n="0954a11"/>天然之性，争奈逐迷。如演若达多晨朝以镜照面， <lb ed="X" n="0382c18"/><lb ed="R093" n="0954a12"/>头在身上，放下镜了，不见自头，只一向问人讨头。 <lb ed="X" n="0382c19"/><lb ed="R093" n="0954a13"/><persName>佛</persName>云：此人虚妄，顚倒心狂，其狂若歇，歇即菩提。今 <lb ed="X" n="0382c20"/><lb ed="R093" n="0954a14"/>此妄心若歇，则无达多之狂。要破此迷，始由观力 <lb ed="X" n="0382c21"/><lb ed="R093" n="0954a15"/>专假因缘。性欲为因，师教为缘，因缘成观，达本三 <lb ed="X" n="0382c22"/><lb ed="R093" n="0954a16"/>障，无明业识即转为明，名菩提灯。若非感应因缘 <lb ed="X" n="0382c23"/><lb ed="R093" n="0954a17"/>之力，岂得无明永断？故知成<persName>佛</persName>全假因缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0382c24"/><lb ed="R093" n="0954a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0382c2401">云何无明？善男子！一切众生从无始来种种顚倒。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383a" n="0383a"/> <lb ed="X" n="0383a01"/><lb ed="R093" n="0954b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a0101">一切众生，括十法界。从无始来，迷真逐妄，为风火 <lb ed="X" n="0383a02"/><lb ed="R093" n="0954b02"/>识。驰此一念无明业识，入父母胎，揽父母遗弃，为 <lb ed="X" n="0383a03"/><lb ed="R093" n="0954b03"/>此色身，于中顚倒行事。如教中文殊问净名曰：善 <lb ed="X" n="0383a04"/><lb ed="R093" n="0954b04"/>不善以何为本？曰：身为本。又问：身孰为本？曰：欲贪 <lb ed="X" n="0383a05"/><lb ed="R093" n="0954b05"/>为本。曰：欲贪孰为本？曰：虚妄分别为本。曰：虚妄分 <lb ed="X" n="0383a06"/><lb ed="R093" n="0954b06"/>别孰为本？曰：顚倒想为本。曰：顚倒想孰为本？曰：无 <lb ed="X" n="0383a07"/><lb ed="R093" n="0954b07"/>明为本。曰：无明孰为本？曰：无住为本。<name role="" type="person">文殊师利</name>！从 <lb ed="X" n="0383a08"/><lb ed="R093" n="0954b08"/>无住本，立一切法。无住即无明，无明即法性。如冰 <lb ed="X" n="0383a09"/><lb ed="R093" n="0954b09"/>与水，水即是冰，冰水无二也。四大三毒，为身心之 <lb ed="X" n="0383a10"/><lb ed="R093" n="0954b10"/>病，而常情不觉。今<persName>佛</persName>反从无住本逆推，从无住生 <lb ed="X" n="0383a11"/><lb ed="R093" n="0954b11"/>顚倒，从顚倒生虚妄分别，从虚妄生欲贪，从欲贪 <lb ed="X" n="0383a12"/><lb ed="R093" n="0954b12"/>生身。身造善恶，皆生死本。究其元由，即无明为本。 <lb ed="X" n="0383a13"/><lb ed="R093" n="0954b13"/>今永断无明，无明破即转为法性，法性即<persName>佛</persName>道也。 <lb ed="X" n="0383a14"/><lb ed="R093" n="0954b14"/><note place="inline">下引喩</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0383a15"/><lb ed="R093" n="0954b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383a1501">犹如迷人，四方易处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383a16"/><lb ed="R093" n="0954b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a1601">喩上无始以来，种种顚倒。东西南北，本来定位。遊 <lb ed="X" n="0383a17"/><lb ed="R093" n="0954b17"/>人自迷，不识定方。遂认南为北，指东作西。非方位 <lb ed="X" n="0383a18"/><lb ed="R093" n="0954b18"/>之相易，乃迷者之自惑。过在迷人，不在方位。此一 <lb ed="X" n="0383a19"/><lb ed="R093" n="0955a01"/>节经意，皆因妄动其风火，识驰我入胎，揽其遗弃 <lb ed="X" n="0383a20"/><lb ed="R093" n="0955a02"/>之时。此时不识本来面目，故生下文妄认。<note place="inline">次明生法二空 <lb ed="X" n="0383a21"/><lb ed="R093" n="0955a03"/>境。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0383a22"/><lb ed="R093" n="0955a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383a2201">妄认四大为自身相，六尘缘影为自心相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383a23"/><lb ed="R093" n="0955a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383a2301">此文正明生法二空境。妄认四大，四大性各自起 <lb ed="X" n="0383a24"/><lb ed="R093" n="0955a06"/>灭，不同业因缘，故名曰缘生。认之为身，风火<anchor xml:id="nkr_note_add_0383a2401" n="0383a2401"/><anchor xml:id="beg0383a2401" n="0383a2401"/>抟<anchor xml:id="end0383a2401"/>识 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383b" n="0383b"/> <lb ed="X" n="0383b01"/><lb ed="R093" n="0955a07"/>入胎，揽赤白二滴，水大也。生发毛爪齿皮肉，地大 <lb ed="X" n="0383b02"/><lb ed="R093" n="0955a08"/>也。认此为身，生我所相，名色阴也。领纳遗弃，即受 <lb ed="X" n="0383b03"/><lb ed="R093" n="0955a09"/>阴也。内生苦乐，想阴也。随业造作，名行阴也。识住 <lb ed="X" n="0383b04"/><lb ed="R093" n="0955a10"/>其中，名识阴也。此五阴亦名五蕴。至此且论在胎 <lb ed="X" n="0383b05"/><lb ed="R093" n="0955a11"/>受身，谓之生空境。色受想行识，众共而生，故曰生 <lb ed="X" n="0383b06"/><lb ed="R093" n="0955a12"/>空，亦曰人空。相者，即境也。既认为身相，岂非生空 <lb ed="X" n="0383b07"/><lb ed="R093" n="0955a13"/>境也。以上未涉根尘识也。至六尘缘影，方具根尘 <lb ed="X" n="0383b08"/><lb ed="R093" n="0955a14"/>识三。根即六根，尘即六尘，识即六识也。此根尘识， <lb ed="X" n="0383b09"/><lb ed="R093" n="0955a15"/>方涉外尘，遂起五欲境界。至此为法空境。六根六 <lb ed="X" n="0383b10"/><lb ed="R093" n="0955a16"/>尘六识，三六十八，为十八界，谓之诸法空相。既云 <lb ed="X" n="0383b11"/><lb ed="R093" n="0955a17"/>为自心相，相即境也。此是法空境相。若能觉此四 <lb ed="X" n="0383b12"/><lb ed="R093" n="0955a18"/>大五阴皆空，根尘识三皆无我相，可谓四病出体。 <lb ed="X" n="0383b13"/><lb ed="R093" n="0955b01"/>小乘悟此，成阿罗汉。大乘菩萨，造境即中。破无明， <lb ed="X" n="0383b14"/><lb ed="R093" n="0955b02"/>证三德，成初住<persName>佛</persName>。法花三周授记作<persName>佛</persName>，即初住<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0383b15"/><lb ed="R093" n="0955b03"/>也。<note place="inline">下引喩明二空观。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0383b16"/><lb ed="R093" n="0955b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383b1601">譬彼病目，见空中华。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383b17"/><lb ed="R093" n="0955b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383b1701">无明为病目，全空作华，故曰空花。若观上四大五 <lb ed="X" n="0383b18"/><lb ed="R093" n="0955b06"/>阴本性空寂，一一皆是圆觉实性，则无是身相，故 <lb ed="X" n="0383b19"/><lb ed="R093" n="0955b07"/>曰生空。观四大五阴不灭不破，则永受轮迴。楞严 <lb ed="X" n="0383b20"/><lb ed="R093" n="0955b08"/>云：见闻如幻翳三界。若空花观成，则身灭三界可 <lb ed="X" n="0383b21"/><lb ed="R093" n="0955b09"/>出也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383b22"/><lb ed="R093" n="0955b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383b2201">及第二月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383b23"/><lb ed="R093" n="0955b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383b2301">此法空观，只谓妄认六尘缘影为实身心体。眼缘 <lb ed="X" n="0383b24"/><lb ed="R093" n="0955b12"/>色影，耳缘声影，嗅香、嚐味、觉触乃至心缘法尘，此 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0383c" n="0383c"/> <lb ed="X" n="0383c01"/><lb ed="R093" n="0955b13"/>缘尘心皆是虚妄。如捏目人见第二月，错认月外 <lb ed="X" n="0383c02"/><lb ed="R093" n="0955b14"/>之月乃真月之影为月，非真月也。阿难认听法之 <lb ed="X" n="0383c03"/><lb ed="R093" n="0955b15"/>心为心，<persName>佛</persName>咄叱为非心，此乃法尘分别影事。是以 <lb ed="X" n="0383c04"/><lb ed="R093" n="0955b16"/>楞严七处征心，八还辨见。今认六尘缘影为自心 <lb ed="X" n="0383c05"/><lb ed="R093" n="0955b17"/>相，如认第二月影为真月，二影无差，皆是虚妄。若 <lb ed="X" n="0383c06"/><lb ed="R093" n="0955b18"/>能了缘尘二月本<persName>如来</persName>藏，见圆觉性，是则名为法 <lb ed="X" n="0383c07"/><lb ed="R093" n="0956a01"/>空观也。如前四大、五阴、六根、六尘，其体皆是无明 <lb ed="X" n="0383c08"/><lb ed="R093" n="0956a02"/>业识虚妄病源，幷是眼病。虽分二空，如药治病，但 <lb ed="X" n="0383c09"/><lb ed="R093" n="0956a03"/>求虚妄病消。今总归一科，共释病源，不出无明病 <lb ed="X" n="0383c10"/><lb ed="R093" n="0956a04"/>眼空花二月也。<note place="inline">下直喩前文。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0383c11"/><lb ed="R093" n="0956a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383c1101">善男子！空实无华<note place="inline">至</note>亦复迷彼实华生处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383c12"/><lb ed="R093" n="0956a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383c1201">如人不识真金，认鍮为金。又不识瓜，认瓠为瓜。金 <lb ed="X" n="0383c13"/><lb ed="R093" n="0956a07"/>鍮不辨，瓜瓠不分。不识真空，认华为空。以由迷真 <lb ed="X" n="0383c14"/><lb ed="R093" n="0956a08"/>起妄，执妄为真。此犹众生不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c1401" n="0383c1401"/><anchor xml:id="beg0383c1401" n="0383c1401"/>己<anchor xml:id="end0383c1401"/>是<persName>佛</persName>，迷为众 <lb ed="X" n="0383c15"/><lb ed="R093" n="0956a09"/>生造种种业，轮迴生死。若达无明业性本空，则无 <lb ed="X" n="0383c16"/><lb ed="R093" n="0956a10"/>是生死轮迴。病者是无明，只知无明业识，不知是 <lb ed="X" n="0383c17"/><lb ed="R093" n="0956a11"/>自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c1701" n="0383c1701"/><anchor xml:id="beg0383c1701" n="0383c1701"/>己<anchor xml:id="end0383c1701"/>真空，故以翳目见是空花。若知花从翳生，则 <lb ed="X" n="0383c18"/><lb ed="R093" n="0956a12"/>知真空不生花翳。不知翳目生花，故以惑此虚空 <lb ed="X" n="0383c19"/><lb ed="R093" n="0956a13"/>自性。若知花从翳有，则不迷实花生处。只缘一著 <lb ed="X" n="0383c20"/><lb ed="R093" n="0956a14"/>不到处，满盘空用心，<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0383001" n="0383001"/>〔以〕出其过恶。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0383c21"/><lb ed="R093" n="0956a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0383c2101">由此妄有轮迴生死，故名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0383c22"/><lb ed="R093" n="0956a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0383c2201">四大五阴，本<persName>如来</persName>藏，只缘自<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c2201" n="0383c2201"/><anchor xml:id="beg0383c2201" n="0383c2201"/>己<anchor xml:id="end0383c2201"/>主宰，不守自性，妄 <lb ed="X" n="0383c23"/><lb ed="R093" n="0956a17"/>生爱欲，揽四缘生，为<anchor xml:id="nkr_note_add_0383c2301" n="0383c2301"/><anchor xml:id="beg0383c2301" n="0383c2301"/>己<anchor xml:id="end0383c2301"/>色身，因是轮迴，生死不息。 <lb ed="X" n="0383c24"/><lb ed="R093" n="0956a18"/>今推妄因业起，极其所起业性，体是无明，无明无 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384a" n="0384a"/> <lb ed="X" n="0384a01"/><lb ed="R093" n="0956b01"/>体，体是法性，如冰与水，二无二也。若不达性，生死 <lb ed="X" n="0384a02"/><lb ed="R093" n="0956b02"/>不了，如飞蛾赴明烛，不能自止，故曰无明<note place="inline">向下穷无明体</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a03"/><lb ed="R093" n="0956b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a0301">善男子！此无明者非实有体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a04"/><lb ed="R093" n="0956b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a0401">无明无体，以法性为体。无明转为明，如淸浊水，浊 <lb ed="X" n="0384a05"/><lb ed="R093" n="0956b05"/>为本有。又推法性亦无自体，以无明为体。冰以水 <lb ed="X" n="0384a06"/><lb ed="R093" n="0956b06"/>为体，水以冰为体。若无自性，遇缘成就也。又须知 <lb ed="X" n="0384a07"/><lb ed="R093" n="0956b07"/>悟了即无明为法性，迷时即法性为无明。其名虽 <lb ed="X" n="0384a08"/><lb ed="R093" n="0956b08"/>转，其体不转也。总是众生一念妄心。若也離念，则 <lb ed="X" n="0384a09"/><lb ed="R093" n="0956b09"/>铁床非苦，变易非迁。故我<persName>佛</persName>圆明之体，即是众生 <lb ed="X" n="0384a10"/><lb ed="R093" n="0956b10"/>凡夫本具性德。故云，毘卢身土，不逾下凡之一念。 <lb ed="X" n="0384a11"/><lb ed="R093" n="0956b11"/>阿鼻依正，全处极圣之自心。<note place="inline">下引喩梦中人出无明无实体。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a12"/><lb ed="R093" n="0956b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a1201">如梦中人，梦时非无，及至于醒，了无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a13"/><lb ed="R093" n="0956b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a1301">须知无明有二義，一体空義，二成事義。云梦时非 <lb ed="X" n="0384a14"/><lb ed="R093" n="0956b14"/>无，乃成事義也。因无明心发，善恶之事成，及至于 <lb ed="X" n="0384a15"/><lb ed="R093" n="0956b15"/>醒，了无所得，此体空義也。醒时尙记梦中所作事， <lb ed="X" n="0384a16"/><lb ed="R093" n="0956b16"/>则事事无实。可见体空者，虽曰无明无体，人人未 <lb ed="X" n="0384a17"/><lb ed="R093" n="0956b17"/>免全梦作醒，全体作梦。故云，人人尽道此身如梦， <lb ed="X" n="0384a18"/><lb ed="R093" n="0956b18"/>何曾梦裡知身。<note place="inline">下引喩真妄同源。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a19"/><lb ed="R093" n="0957a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384a1901">如众空花灭于虚空<note place="inline">至</note>何以故。无生处故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384a20"/><lb ed="R093" n="0957a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384a2001">此言真妄同源。如众空花，妄也；灭于虚空，真也。空 <lb ed="X" n="0384a21"/><lb ed="R093" n="0957a03"/>本不曾生花，今何用论灭？言有灭者，<anchor xml:id="nkr_note_add_0384a2101" n="0384a2101"/><anchor xml:id="beg0384a2101" n="0384a2101"/>已<anchor xml:id="end0384a2101"/>知是妄；既 <lb ed="X" n="0384a22"/><lb ed="R093" n="0957a04"/>知是妄，灭无生处。妄动而生，妄灭即灭。本圆觉性， <lb ed="X" n="0384a23"/><lb ed="R093" n="0957a05"/>谁生谁灭？众生未灭，妄见生灭；诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0384a2301" n="0384a2301"/><anchor xml:id="beg0384a2301" n="0384a2301"/>已<anchor xml:id="end0384a2301"/>灭，寂灭为 <lb ed="X" n="0384a24"/><lb ed="R093" n="0957a06"/>乐<note place="inline">下明妄动</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384b" n="0384b"/> <lb ed="X" n="0384b01"/><lb ed="R093" n="0957a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b0101">一切众生于无生中妄见生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384b02"/><lb ed="R093" n="0957a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b0201">一切众生，本来是<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>自生迷，迷生为<persName>佛</persName>。<persName>佛</persName>若不 <lb ed="X" n="0384b03"/><lb ed="R093" n="0957a09"/>迷，生即是<persName>佛</persName>。生若是<persName>佛</persName>，即无轮迴。真随妄转，<persName>佛</persName>即 <lb ed="X" n="0384b04"/><lb ed="R093" n="0957a10"/>是生。是故说名轮转生死。<note place="inline">下引<anchor xml:id="nkr_note_add_0384b0401" n="0384b0401"/><anchor xml:id="beg0384b0401" n="0384b0401"/>己<anchor xml:id="end0384b0401"/>自证因地，达本性空。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0384b05"/><lb ed="R093" n="0957a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b0501">善男子！<persName>如来</persName>因地修圆觉者<note place="inline">至</note>非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384b06"/><lb ed="R093" n="0957a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b0601"><persName>如来</persName>因地为凡夫，入山採樵，遇弗沙<persName>佛</persName>修火光三 <lb ed="X" n="0384b07"/><lb ed="R093" n="0957a13"/>昧于巖穴间，以一偈七昼七夜赞<persName>佛</persName>云：天上天下 <lb ed="X" n="0384b08"/><lb ed="R093" n="0957a14"/>无如<persName>佛</persName>，十方世界亦无比。一切世间我尽见，世间 <lb ed="X" n="0384b09"/><lb ed="R093" n="0957a15"/>无有如<persName>佛</persName>者。因此精进，功超弥勒九劫。今知之一 <lb ed="X" n="0384b10"/><lb ed="R093" n="0957a16"/>字，即上文圆照觉相也。圆照即观也，觉相即境也。 <lb ed="X" n="0384b11"/><lb ed="R093" n="0957a17"/>以斯观照斯境，此无明业识，不得不转为明。即此 <lb ed="X" n="0384b12"/><lb ed="R093" n="0957a18"/>空花，全无明作。观此无明，即空花相。全性为华，全 <lb ed="X" n="0384b13"/><lb ed="R093" n="0957b01"/>华为性。亦无无明，亦无无明尽。乃至无老死，亦无 <lb ed="X" n="0384b14"/><lb ed="R093" n="0957b02"/>老死尽。无苦集灭道，无智亦无得。证斯境界，即无 <lb ed="X" n="0384b15"/><lb ed="R093" n="0957b03"/>轮转也。观四大五阴皆空，故曰亦无身也。观六尘 <lb ed="X" n="0384b16"/><lb ed="R093" n="0957b04"/>缘影亦空，即无心也。既无身心，谁受生死。既无生 <lb ed="X" n="0384b17"/><lb ed="R093" n="0957b05"/>死，此生死为作故无，为不作故无。须知凡夫性德 <lb ed="X" n="0384b18"/><lb ed="R093" n="0957b06"/>真常，本无生死。五阴既空，不容主宰所住。既不住 <lb ed="X" n="0384b19"/><lb ed="R093" n="0957b07"/>生死，亦不住涅槃。亦不住圣，亦不居凡。当知此说， <lb ed="X" n="0384b20"/><lb ed="R093" n="0957b08"/>以性夺修，成无作行。生死涅槃，犹如昨梦。故云非 <lb ed="X" n="0384b21"/><lb ed="R093" n="0957b09"/>作故无，本性无故也。<note place="inline">次辗转拂迹，释成正因。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0384b22"/><lb ed="R093" n="0957b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384b2201">彼知觉者犹如虚空<note place="inline">至</note>是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384b23"/><lb ed="R093" n="0957b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384b2301">彼知觉者，知者智也，觉者照也。此之智照，亦云始 <lb ed="X" n="0384b24"/><lb ed="R093" n="0957b12"/>觉。全本觉起，即是凡夫见前一念无明业识。修三 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0384c" n="0384c"/> <lb ed="X" n="0384c01"/><lb ed="R093" n="0957b13"/>昧者，以此为境，以此为观，为生为住为灭。又此妄 <lb ed="X" n="0384c02"/><lb ed="R093" n="0957b14"/>觉，则无有体，以无明为体。此无明亦本无体，故云 <lb ed="X" n="0384c03"/><lb ed="R093" n="0957b15"/>犹如虚空。又须知知虚空者，即始觉也。此始觉复 <lb ed="X" n="0384c04"/><lb ed="R093" n="0957b16"/>觉虚空，即空花相。此谓之智照于境，境复照智。智 <lb ed="X" n="0384c05"/><lb ed="R093" n="0957b17"/>照于境，曰空花相。境照于智，曰犹如虚空。所以凡 <lb ed="X" n="0384c06"/><lb ed="R093" n="0957b18"/>修行者，不可废此境智。若不用此境智，则无始以 <lb ed="X" n="0384c07"/><lb ed="R093" n="0958a01"/>来无明业识，如何销殒？故云亦不可说无知觉性 <lb ed="X" n="0384c08"/><lb ed="R093" n="0958a02"/>也。以此知觉性，虽从不觉而起，以全本觉起于修 <lb ed="X" n="0384c09"/><lb ed="R093" n="0958a03"/>觉，有破惑之功，是不可废也。业惑若尽，如汤消冰， <lb ed="X" n="0384c10"/><lb ed="R093" n="0958a04"/>能所俱亡，有无双遣，唯真如智独存。良由修圆觉 <lb ed="X" n="0384c11"/><lb ed="R093" n="0958a05"/>者，观性德苦乐而兴与拔，以即理毒害为所消伏。 <lb ed="X" n="0384c12"/><lb ed="R093" n="0958a06"/>修性德三因，名性德行。报应二身，即名法身。盖以 <lb ed="X" n="0384c13"/><lb ed="R093" n="0958a07"/>性而泯于修，苦则拔无拔相，毒则消无消形，行乃 <lb ed="X" n="0384c14"/><lb ed="R093" n="0958a08"/>即修无修，<persName>佛</persName>乃即证无证。故得有无俱遣，方名净 <lb ed="X" n="0384c15"/><lb ed="R093" n="0958a09"/>觉随顺也。<note place="inline">後彻拂所由，释归圆觉。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0384c16"/><lb ed="R093" n="0958a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0384c1601">何以故？虚空性故<note place="inline">至</note>究竟圆满遍十方故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0384c17"/><lb ed="R093" n="0958a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0384c1701">此节经意，谓前有无俱遣，净觉随顺，明观成相。不 <lb ed="X" n="0384c18"/><lb ed="R093" n="0958a12"/>动即今刹那之念，而能尽未来际，作三千化事。此 <lb ed="X" n="0384c19"/><lb ed="R093" n="0958a13"/>之刹那，即法界故，有何穷尽？故云虚空性故。微尘 <lb ed="X" n="0384c20"/><lb ed="R093" n="0958a14"/>本含法界，芥子常纳须弥，因果互融，色心不二，故 <lb ed="X" n="0384c21"/><lb ed="R093" n="0958a15"/>曰不动。藏者，即戒藏、定藏、因果藏、<persName>佛</persName>性常住藏、秘 <lb ed="X" n="0384c22"/><lb ed="R093" n="0958a16"/>密藏，总取包含为義。此言<persName>如来</persName>藏性也。藏性即第 <lb ed="X" n="0384c23"/><lb ed="R093" n="0958a17"/>一義谛，不生不灭，无去无来，通三际，亘十方，岂容 <lb ed="X" n="0384c24"/><lb ed="R093" n="0958a18"/>有有起有灭？有起灭者，非<persName>如来</persName>藏，即四大、五阴、根、 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385a" n="0385a"/> <lb ed="X" n="0385a01"/><lb ed="R093" n="0958b01"/>尘、识，此则有起灭也。若<persName>如来</persName>藏，无生死，无涅槃，无 <lb ed="X" n="0385a02"/><lb ed="R093" n="0958b02"/>凡无圣，非如非异，非染非净，故诸<persName>佛</persName>之所师，众生 <lb ed="X" n="0385a03"/><lb ed="R093" n="0958b03"/>之体性。经云：法花经藏，深固幽远，无知见者，无身 <lb ed="X" n="0385a04"/><lb ed="R093" n="0958b04"/>心相。如法界性者，法界即十界法，六凡四圣也。大 <lb ed="X" n="0385a05"/><lb ed="R093" n="0958b05"/>圆觉性，廓十法界，界界互融，出生无尽。自行则净 <lb ed="X" n="0385a06"/><lb ed="R093" n="0958b06"/>秽亡泯，无不空中化；化则帝网交罗，三千皆假。故 <lb ed="X" n="0385a07"/><lb ed="R093" n="0958b07"/>曰究竟圆满遍十方，即如上十界也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385a08"/><lb ed="R093" n="0958b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385a0801">是则名为因地法行<note place="inline">结上问因地法行深观也</note>。菩萨因此于大乘 <lb ed="X" n="0385a09"/><lb ed="R093" n="0958b09"/>中发淸净心<note place="inline">此结上问菩萨发心</note>，末世众生依此修行不坠邪 <lb ed="X" n="0385a10"/><lb ed="R093" n="0958b10"/>见<note place="inline">此结上末世修行不堕邪见也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385a11"/><lb ed="R093" n="0958b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a1101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0385a1101" n="0385a1101"/><anchor xml:id="beg0385a1101" n="0385a1101"/>已<anchor xml:id="end0385a1101"/>上文殊发此三问，<persName>世尊</persName>一一答三问。以物来斯 <lb ed="X" n="0385a12"/><lb ed="R093" n="0958b12"/>现，镜像分明，其间被未晓者老婆心切，褈说偈言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385a13"/><lb ed="R093" n="0958b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385a1301">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0385a14"/><lb ed="R093" n="0958b14"/><p xml:id="pX10p0385a1401">文殊汝当知一切诸<persName>如来</persName><note place="inline">至</note>修此免邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385a15"/><lb ed="R093" n="0958b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a1501"><persName>如来</persName>说一代时教，大小乘有九部十二部，此经具 <lb ed="X" n="0385a16"/><lb ed="R093" n="0958b16"/>有之。即此长行为之散花一部，褈说偈为之贯花 <lb ed="X" n="0385a17"/><lb ed="R093" n="0958b17"/>亦一部。<persName>佛</persName>世时，人以花来供<persName>佛</persName>，前风飘去，後以线 <lb ed="X" n="0385a18"/><lb ed="R093" n="0958b18"/>贯之，故曰贯花也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385a19"/><lb ed="R093" n="0959a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤菩萨章</cb:mulu><head>〇普贤菩萨章</head> <lb ed="X" n="0385a20"/><lb ed="R093" n="0959a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385a2001">诸经中多先列文殊、普贤者，盖二圣来此土佐辅 <lb ed="X" n="0385a21"/><lb ed="R093" n="0959a03"/>释迦，凡说经处无不居其左右，如观音、势至辅弼 <lb ed="X" n="0385a22"/><lb ed="R093" n="0959a04"/>弥陀。二圣乃净土中良伴，文殊<anchor xml:id="nkr_note_add_0385a2201" n="0385a2201"/><anchor xml:id="beg0385a2201" n="0385a2201"/>已<anchor xml:id="end0385a2201"/>成正觉，号龙种 <lb ed="X" n="0385a23"/><lb ed="R093" n="0959a05"/>上尊王<persName>佛</persName>，观世音号正法明王<persName>如来</persName>，普贤、势至未 <lb ed="X" n="0385a24"/><lb ed="R093" n="0959a06"/>详所闻也。凡此圣流，皆下乔木，出幽谷，降尊就卑， <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385b" n="0385b"/> <lb ed="X" n="0385b01"/><lb ed="R093" n="0959a07"/>共成一化，慈熏众生，发明圆觉。今第二章普贤菩 <lb ed="X" n="0385b02"/><lb ed="R093" n="0959a08"/>萨启请，其意有三，大科分四，不异前章，更不重列。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b03"/><lb ed="R093" n="0959a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b0301">于是普贤菩萨在大众中<note place="inline">至</note>长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b04"/><lb ed="R093" n="0959a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b0401">普贤者，伏道之顶其因周遍曰普，断道之後邻于 <lb ed="X" n="0385b05"/><lb ed="R093" n="0959a11"/>极圣曰贤，又翻遍吉。从座而起，请问<persName>世尊</persName>仪式，幷 <lb ed="X" n="0385b06"/><lb ed="R093" n="0959a12"/>如前释。<note place="inline">下发三问。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b07"/><lb ed="R093" n="0959a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b0701">大悲<persName>世尊</persName>愿为此会<note place="inline">至</note>淸净境界云何修行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b08"/><lb ed="R093" n="0959a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b0801">遍吉因闻前章，知是空花，即无身心，受彼生死，动 <lb ed="X" n="0385b09"/><lb ed="R093" n="0959a15"/>宿疑情，启扬三问<note place="inline">一问，以幻修幻</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b10"/><lb ed="R093" n="0959a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b1001"><persName>世尊</persName>！若彼众生知如幻者<note place="inline">至</note>云何以幻还修于幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b11"/><lb ed="R093" n="0959a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b1101">太虚水月，幷喩体空。兔角龟毛，皆况名假。因动背 <lb ed="X" n="0385b12"/><lb ed="R093" n="0959a18"/>定，比舟行而岸移。由妄迷真，譬雲驶而月运。故经 <lb ed="X" n="0385b13"/><lb ed="R093" n="0959b01"/>云：心如幻化，驰骋六情。既知是幻，此幻如何灭之？ <lb ed="X" n="0385b14"/><lb ed="R093" n="0959b02"/>答意：还以幻智灭此幻心。普贤方且兴难云：既以 <lb ed="X" n="0385b15"/><lb ed="R093" n="0959b03"/>幻智灭于幻心，必竟以幻修幻，幻幻何穷？<note place="inline">二问：能所有无 <lb ed="X" n="0385b16"/><lb ed="R093" n="0959b04"/>俱遣，身心幻智俱灭。既无身心，遣谁修行？云何复说修行如幻？</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b17"/><lb ed="R093" n="0959b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385b1701">若诸幻性一切尽灭<note place="inline">至</note>云何复说修行如幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385b18"/><lb ed="R093" n="0959b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385b1801">既用幻智，灭自心幻。心智俱灭，幻观幻境俱遣，复 <lb ed="X" n="0385b19"/><lb ed="R093" n="0959b07"/>谁作主宰？云何复说修行如幻？如古德云：弟子问 <lb ed="X" n="0385b20"/><lb ed="R093" n="0959b08"/>师：如何是<persName>佛</persName>？师云：<persName>佛</persName>在眼前，尔自不见。曰：如何不 <lb ed="X" n="0385b21"/><lb ed="R093" n="0959b09"/>见？曰：为汝有我在，是故不见。曰：如和尙无我，还能 <lb ed="X" n="0385b22"/><lb ed="R093" n="0959b10"/>见否？曰：纔分尔我，转加不见。曰：无尔无我，人还能 <lb ed="X" n="0385b23"/><lb ed="R093" n="0959b11"/>见否？曰：既无尔，又无我，教谁能见？今之幻心，亦复 <lb ed="X" n="0385b24"/><lb ed="R093" n="0959b12"/>如是。以声止声，如谷答响。<note place="inline">三问：若修幻智，则灭幻心。若都不修者，如幻身 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0385c" n="0385c"/> <lb ed="X" n="0385c01"/><lb ed="R093" n="0959b13"/>心，云何解脱？则此身心，常受生死。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c02"/><lb ed="R093" n="0959b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c0201">若诸众生本不修行<note place="inline">至</note>令妄想心云何解脱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c03"/><lb ed="R093" n="0959b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c0301">古德云，要免心中闹，应须看古教。若不看古教，不 <lb ed="X" n="0385c04"/><lb ed="R093" n="0959b16"/>免心中闹。三世十方诸<persName>佛</persName>，莫不依教修行出尘。若 <lb ed="X" n="0385c05"/><lb ed="R093" n="0959b17"/>不依教，退失者多。如<g ref="#CB15106">鬱</g>头蓝弗，得非非想定，居山 <lb ed="X" n="0385c06"/><lb ed="R093" n="0959b18"/>为飞禽所恼，居水边为鱼龙皇惑。念欲杀是禽，鱼 <lb ed="X" n="0385c07"/><lb ed="R093" n="0960a01"/>後退堕，作飞狸形。如大鹏一飞，何啻九万两翅。收 <lb ed="X" n="0385c08"/><lb ed="R093" n="0960a02"/>录众生，如夜蝙蝠拾于蚊蚋。善星比丘，往昔为菩 <lb ed="X" n="0385c09"/><lb ed="R093" n="0960a03"/>萨子，今生近<persName>佛</persName>，一向毁谤，生身陷入地狱。此等幷 <lb ed="X" n="0385c10"/><lb ed="R093" n="0960a04"/>无师教为缘，纵任妄心，以受轮转。此虚妄心，不依 <lb ed="X" n="0385c11"/><lb ed="R093" n="0960a05"/>圆照观力，破此业识，则永沉生死。故启三问，慇勤 <lb ed="X" n="0385c12"/><lb ed="R093" n="0960a06"/>发明。<note place="inline">次请修之方便。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c13"/><lb ed="R093" n="0960a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c1301">愿为末世一切众生<note place="inline">至</note>令诸众生永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c14"/><lb ed="R093" n="0960a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c1401">真歇科为第四问。今谓此因，发上三问，如寻病根。 <lb ed="X" n="0385c15"/><lb ed="R093" n="0960a09"/>今此愿为，如请药方。若能依此法印，无明心识，冰 <lb ed="X" n="0385c16"/><lb ed="R093" n="0960a10"/>泮雲消，故作结上三问也。今请<persName>世尊</persName>处方，合药治 <lb ed="X" n="0385c17"/><lb ed="R093" n="0960a11"/>病，故云愿为末世方便，渐次修习。<note place="inline">次展诚</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c18"/><lb ed="R093" n="0960a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c1801">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0385c1801" n="0385c1801"/><anchor xml:id="beg0385c1801" n="0385c1801"/>已<anchor xml:id="end0385c1801"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c19"/><lb ed="R093" n="0960a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c1901">三请为礼，诚至意切<note place="inline">次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0385001" n="0385001"/>〔诚〕所听</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c20"/><lb ed="R093" n="0960a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0385c2001">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言<note place="inline">至</note>修习菩萨如幻三昧。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0385c21"/><lb ed="R093" n="0960a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0385c2101">焰幻之名，通于偏圆，今从圆说，一心三幻。楞伽云： <lb ed="X" n="0385c22"/><lb ed="R093" n="0960a16"/>如工幻师，依草木瓦石作种种幻，起一切众生若 <lb ed="X" n="0385c23"/><lb ed="R093" n="0960a17"/>干形色，起种种妄想。今之如幻三昧，乃依了義大 <lb ed="X" n="0385c24"/><lb ed="R093" n="0960a18"/>乘圆顿全性起修。如水月精神，本自无体，虽然无 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386a" n="0386a"/> <lb ed="X" n="0386a01"/><lb ed="R093" n="0960b01"/>体，水月宛然。昔猿猴见月在池底，云：今夜月死在 <lb ed="X" n="0386a02"/><lb ed="R093" n="0960b02"/>池内，我等救之。一人攀树枝，次第相绾，直至池底， <lb ed="X" n="0386a03"/><lb ed="R093" n="0960b03"/>树枝忽断，众猿堕水而亡。皆由众生愚痴，探于水 <lb ed="X" n="0386a04"/><lb ed="R093" n="0960b04"/>月，不识方便，如幻三昧至以生死不息也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386a05"/><lb ed="R093" n="0960b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386a0501">方便渐次令诸众生<note place="inline">至</note>及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386a06"/><lb ed="R093" n="0960b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386a0601">若非诸<persName>佛</persName>方便点示如幻三昧，究其体性幻实幻 <lb ed="X" n="0386a07"/><lb ed="R093" n="0960b07"/>虚灭幻法门，则我等永受轮转。故诫之谛听。<note place="inline">次正答。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0386a08"/><lb ed="R093" n="0960b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386a0801">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386a09"/><lb ed="R093" n="0960b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386a0901">一言幻者，盖三种幻：一者四性无生幻，二者一理 <lb ed="X" n="0386a10"/><lb ed="R093" n="0960b10"/>随缘幻，三者以性夺修幻。前二种属偏前衍门之 <lb ed="X" n="0386a11"/><lb ed="R093" n="0960b11"/>幻，为权实未融故也。今之幻者，乃以性夺修之幻。 <lb ed="X" n="0386a12"/><lb ed="R093" n="0960b12"/>此幻乃圆具诸法，偏发由熏，以性夺修，法法无作， <lb ed="X" n="0386a13"/><lb ed="R093" n="0960b13"/>亦谓之性德行。一尘应色，无非法身，自他依正，不 <lb ed="X" n="0386a14"/><lb ed="R093" n="0960b14"/>逾秘藏，方为色香中道，起对法界。此非虚幻之幻， <lb ed="X" n="0386a15"/><lb ed="R093" n="0960b15"/>乃依圆觉妙心而起。此幻为之有本之幻，不同无 <lb ed="X" n="0386a16"/><lb ed="R093" n="0960b16"/>本之幻也。一切众生者，十法界之众生，即四圣六 <lb ed="X" n="0386a17"/><lb ed="R093" n="0960b17"/>凡也。众生诸<persName>佛</persName>，所有依正色心，四大五蕴，六根六 <lb ed="X" n="0386a18"/><lb ed="R093" n="0960b18"/>尘，谓之种种幻化。此种种幻，全本觉妙明真心而 <lb ed="X" n="0386a19"/><lb ed="R093" n="0961a01"/>生，故云皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。如地狱饿鬼，刀山剑 <lb ed="X" n="0386a20"/><lb ed="R093" n="0961a02"/>树，镬汤炉炭，全是圆觉妙心，大用发生。观经云：地 <lb ed="X" n="0386a21"/><lb ed="R093" n="0961a03"/>狱猛火，化作淸凉风。调达地狱种姓，法花授记为 <lb ed="X" n="0386a22"/><lb ed="R093" n="0961a04"/>天王<persName>如来</persName>，龙女畜类中身，即往南方成<persName>佛</persName>。此等经 <lb ed="X" n="0386a23"/><lb ed="R093" n="0961a05"/>论，若非理毒害性德行，皆以性夺修，如何消释？只 <lb ed="X" n="0386a24"/><lb ed="R093" n="0961a06"/>谓众生无始无明，强生隔碍，至以生<persName>佛</persName>体殊，色心 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386b" n="0386b"/> <lb ed="X" n="0386b01"/><lb ed="R093" n="0961a07"/>不泯。若也顺性圆修，觉观寂照之功，始觉有力，体 <lb ed="X" n="0386b02"/><lb ed="R093" n="0961a08"/>用显现，成就自性本具圆觉。然後迷悟体用不二， <lb ed="X" n="0386b03"/><lb ed="R093" n="0961a09"/>波水湿性无殊。其或不然，精義必无二，至当止归 <lb ed="X" n="0386b04"/><lb ed="R093" n="0961a10"/>于一也。<note place="inline">次引喩</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0386b05"/><lb ed="R093" n="0961a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b0501">犹如空花，从空而有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386b06"/><lb ed="R093" n="0961a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386b0601">此喩圆觉妙心中，本无众生，亦无诸<persName>佛</persName>。只为真如 <lb ed="X" n="0386b07"/><lb ed="R093" n="0961a13"/>不守自性，无明熏发。本觉妙明，转作无明，故有生 <lb ed="X" n="0386b08"/><lb ed="R093" n="0961a14"/>死。今于生死中，具有菩提种姓。遇<persName>佛</persName>出世，及善知 <lb ed="X" n="0386b09"/><lb ed="R093" n="0961a15"/>识，教修圆觉寂照。复观生死结根，知是空花。此生 <lb ed="X" n="0386b10"/><lb ed="R093" n="0961a16"/>死空花，亦复从何而有。此亦全本觉大圆觉性而 <lb ed="X" n="0386b11"/><lb ed="R093" n="0961a17"/>生，非别有生处。冰从水结，妄从觉生。犹如空花者， <lb ed="X" n="0386b12"/><lb ed="R093" n="0961a18"/>空花是妄。从空而有者，且指觉性。<anchor xml:id="nkr_note_add_0386b1201" n="0386b1201"/><anchor xml:id="beg0386b1201" n="0386b1201"/>但<anchor xml:id="end0386b1201"/>此觉性，亦是 <lb ed="X" n="0386b13"/><lb ed="R093" n="0961b01"/>妄觉，未可认为真觉。亦是月外之月，其实名为始 <lb ed="X" n="0386b14"/><lb ed="R093" n="0961b02"/>觉。又如空花，从眼翳生。此翳无根，体是无明。此无 <lb ed="X" n="0386b15"/><lb ed="R093" n="0961b03"/>明，又从法性而生。故云从空而有，暂指为真。虽为 <lb ed="X" n="0386b16"/><lb ed="R093" n="0961b04"/>真性，亦是全妄之真。此真名为始觉，有破妄之功。 <lb ed="X" n="0386b17"/><lb ed="R093" n="0961b05"/>缘被眼翳之累，真还成妄。若始本一合时，无明法 <lb ed="X" n="0386b18"/><lb ed="R093" n="0961b06"/>性俱遣。境观双亡，无复差别。<note place="inline">次释疑。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0386b19"/><lb ed="R093" n="0961b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b1901">幻华虽灭，空性不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386b20"/><lb ed="R093" n="0961b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386b2001">幻翳若灭，幻华亦随灭病除也。空性不壞者，此空 <lb ed="X" n="0386b21"/><lb ed="R093" n="0961b09"/>性名为始觉，毕竟不壞，且存药方，故云不壞。修显 <lb ed="X" n="0386b22"/><lb ed="R093" n="0961b10"/>极时，复本妙明，始本一合，有无俱遣，境智双融。金 <lb ed="X" n="0386b23"/><lb ed="R093" n="0961b11"/>刚云：法尙应捨，何况非法。<note place="inline">次合法谭本義。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0386b24"/><lb ed="R093" n="0961b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386b2401">众生幻心，还依幻灭。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0386c" n="0386c"/> <lb ed="X" n="0386c01"/><lb ed="R093" n="0961b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c0101">幻心，境也，即一念阴心是，此幻阴心，亦起作幻智， <lb ed="X" n="0386c02"/><lb ed="R093" n="0961b14"/>还照幻境，亦一念也，谓之境照于境，智照于智，如 <lb ed="X" n="0386c03"/><lb ed="R093" n="0961b15"/>燃火杖，亦复自燃，智起为幻，灭幻为智，灭幻之智， <lb ed="X" n="0386c04"/><lb ed="R093" n="0961b16"/>非智不灭，故云众生幻心，还依幻灭，灭幻之智，智 <lb ed="X" n="0386c05"/><lb ed="R093" n="0961b17"/>即是幻，如汤消冰，如木生火，斯之谓欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386c06"/><lb ed="R093" n="0961b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386c0601">诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386c07"/><lb ed="R093" n="0962a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c0701">诸幻，指众生四大五阴，色心依正，种种诸法，皆名 <lb ed="X" n="0386c08"/><lb ed="R093" n="0962a02"/>为幻，故云诸幻也。尽灭者，诸幻从觉生，觉生即幻 <lb ed="X" n="0386c09"/><lb ed="R093" n="0962a03"/>灭。灭幻之觉，犹如虚空，故云不动。须知诸幻，本从 <lb ed="X" n="0386c10"/><lb ed="R093" n="0962a04"/>翳生，翳灭幻灭。翳幻本一体，翳幻从觉起，觉还灭 <lb ed="X" n="0386c11"/><lb ed="R093" n="0962a05"/>幻翳。本是一家人，心生故分二。既是心中病，还将 <lb ed="X" n="0386c12"/><lb ed="R093" n="0962a06"/>心药医。如以水洗水，以湛合湛，以屑出屑。<persName>佛</persName>顶经 <lb ed="X" n="0386c13"/><lb ed="R093" n="0962a07"/>云：舜若多性可消亡，烁迦罗心无动转。与今文会， <lb ed="X" n="0386c14"/><lb ed="R093" n="0962a08"/>如上答。以幻修幻竟<note place="inline">次问谁为修行</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386c15"/><lb ed="R093" n="0962a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0386c1501">依幻说觉亦名为幻<note place="inline">至</note>说无觉者亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0386c16"/><lb ed="R093" n="0962a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0386c1601">此答第二问。问云：若诸幻性一切尽灭，则无有心， <lb ed="X" n="0386c17"/><lb ed="R093" n="0962a11"/>谁为修行？偈中亦有三句。初句云：幻从诸觉生。觉 <lb ed="X" n="0386c18"/><lb ed="R093" n="0962a12"/>只是一，何云诸觉？推其问中云：若诸幻性缘上幻 <lb ed="X" n="0386c19"/><lb ed="R093" n="0962a13"/>性有种，种曰诸。今以幻智灭于诸幻，故觉亦有诸， <lb ed="X" n="0386c20"/><lb ed="R093" n="0962a14"/>故云诸觉。依幻说觉，觉亦名幻，故云犹未離幻。此 <lb ed="X" n="0386c21"/><lb ed="R093" n="0962a15"/>觉，妄觉也，亦云始觉，属修也。今家以性泯之，以性 <lb ed="X" n="0386c22"/><lb ed="R093" n="0962a16"/>夺之，故修与觉幷皆为幻。此觉既从妄而生，还能 <lb ed="X" n="0386c23"/><lb ed="R093" n="0962a17"/>灭妄，破惑有功，立名始觉。妄既灭了，此觉亦须自 <lb ed="X" n="0386c24"/><lb ed="R093" n="0962a18"/>灭。如猎犬相似，猎既尽<anchor xml:id="nkr_note_add_0386c2401" n="0386c2401"/><anchor xml:id="beg0386c2401" n="0386c2401"/>已<anchor xml:id="end0386c2401"/>，其犬自烹；妄既尽<anchor xml:id="nkr_note_add_0386c2402" n="0386c2402"/><anchor xml:id="beg0386c2402" n="0386c2402"/>已<anchor xml:id="end0386c2402"/>，觉 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387a" n="0387a"/> <lb ed="X" n="0387a01"/><lb ed="R093" n="0962b01"/>不容住。四大既空，我神无主，但能尘消觉圆，不须 <lb ed="X" n="0387a02"/><lb ed="R093" n="0962b02"/>复问谁作主宰修行也。说无觉者，亦复如是。上文 <lb ed="X" n="0387a03"/><lb ed="R093" n="0962b03"/>云：亦不可说无知觉性。若无觉妄之智，如渡无船， <lb ed="X" n="0387a04"/><lb ed="R093" n="0962b04"/>安能到岸？须用此妄觉，如火燃木。无此觉智，旧病 <lb ed="X" n="0387a05"/><lb ed="R093" n="0962b05"/>仍生，众生长受生死。但今文若说有觉者，有觉亦 <lb ed="X" n="0387a06"/><lb ed="R093" n="0962b06"/>妄，是妄皆除。到此圣凡情尽，若羚羊挂角，灵龟曳 <lb ed="X" n="0387a07"/><lb ed="R093" n="0962b07"/>尾，绝踪绝迹，方见圆觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0387a08"/><lb ed="R093" n="0962b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a0801">是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0387a09"/><lb ed="R093" n="0962b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387a0901">上问中云：诸幻尽灭，则无有心，将谁修行？今意<anchor xml:id="nkr_note_add_0387a0901" n="0387a0901"/><anchor xml:id="beg0387a0901" n="0387a0901"/>但<anchor xml:id="end0387a0901"/> <lb ed="X" n="0387a10"/><lb ed="R093" n="0962b10"/>除其幻，了其生死，何虑无修行人？偈云：幻灭觉圆 <lb ed="X" n="0387a11"/><lb ed="R093" n="0962b11"/>满，觉心不动故，舟乃自行岸，实不动如上。答第二 <lb ed="X" n="0387a12"/><lb ed="R093" n="0962b12"/>问竟<note place="inline">次远離幻化</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0387a13"/><lb ed="R093" n="0962b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a1301">善男子，一切菩萨<note place="inline">至</note>一切幻化虚妄境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0387a14"/><lb ed="R093" n="0962b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387a1401">此第三问。上文云：若诸众生，本不修行，于生死中， <lb ed="X" n="0387a15"/><lb ed="R093" n="0962b15"/>常居幻化，令妄想心，云何解脱？今乃劝云：应当远 <lb ed="X" n="0387a16"/><lb ed="R093" n="0962b16"/>離。应当，即劝修也。众生若不依教修观，无明业识， <lb ed="X" n="0387a17"/><lb ed="R093" n="0962b17"/>如何解脱？则轮迴无际也。若依师教，以教照心，则 <lb ed="X" n="0387a18"/><lb ed="R093" n="0962b18"/>远離一切幻化生死。况生死结根，如铜墙铁壁，非 <lb ed="X" n="0387a19"/><lb ed="R093" n="0963a01"/>幻智如何得出？故说云：应当远離一切幻化虚妄 <lb ed="X" n="0387a20"/><lb ed="R093" n="0963a02"/>境界。境界者，即是我等现前六根六尘。故心经云： <lb ed="X" n="0387a21"/><lb ed="R093" n="0963a03"/>无眼界，乃至无意识界。根尘既净，觉圆满故。即上 <lb ed="X" n="0387a22"/><lb ed="R093" n="0963a04"/>文净觉随顺也。<note place="inline">向下经意，通途征释。上来三问，总是执心。但去情执，诸幻自灭。不加 <lb ed="X" n="0387a23"/><lb ed="R093" n="0963a05"/>针艾，其病自苏也。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0387a24"/><lb ed="R093" n="0963a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387a2401">由坚执持远離心故<note place="inline">至</note>得无所離即除诸幻。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387b" n="0387b"/> <lb ed="X" n="0387b01"/><lb ed="R093" n="0963a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387b0101">以上四離、四幻，皆是征释幻心执情。执情不遣，幻 <lb ed="X" n="0387b02"/><lb ed="R093" n="0963a08"/>妄复生。此之幻智，辗转微细，眠伏藏识，最为难遣。 <lb ed="X" n="0387b03"/><lb ed="R093" n="0963a09"/>今为四離離之，诸家解释不同。今用天台解法花 <lb ed="X" n="0387b04"/><lb ed="R093" n="0963a10"/>经，知法常无性；用龙树大论缘生四句解，知法常 <lb ed="X" n="0387b05"/><lb ed="R093" n="0963a11"/>无性。云：无自生性相，无他生性相，无共生性相，亦 <lb ed="X" n="0387b06"/><lb ed="R093" n="0963a12"/>无无因生性。性相无，相亦无，故曰实相。实相即今 <lb ed="X" n="0387b07"/><lb ed="R093" n="0963a13"/>圆觉妙心也。今观此四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0387001" n="0387001"/>维、四幻，即龙树四句性计 <lb ed="X" n="0387b08"/><lb ed="R093" n="0963a14"/>也。一者、远離一切幻化虚妄境界，即论中云无自 <lb ed="X" n="0387b09"/><lb ed="R093" n="0963a15"/>性也。既远離幻化境界，即我一念根尘境界虚妄 <lb ed="X" n="0387b10"/><lb ed="R093" n="0963a16"/>浮心。若执之不远離，即计自性也。今既以性夺修， <lb ed="X" n="0387b11"/><lb ed="R093" n="0963a17"/>即自性计根尘一一无作，六根淸净也，即自性離 <lb ed="X" n="0387b12"/><lb ed="R093" n="0963a18"/>计也。由坚执持远離心故者，远離心即始觉也，亦 <lb ed="X" n="0387b13"/><lb ed="R093" n="0963b01"/>即从妄中起此觉也，即妄觉之智。此远離心智虽 <lb ed="X" n="0387b14"/><lb ed="R093" n="0963b02"/>从性起，大似从外而有，似有能觉，即论中计他生 <lb ed="X" n="0387b15"/><lb ed="R093" n="0963b03"/>性也。既非他生，故云亦复远離也。远離为幻，亦复 <lb ed="X" n="0387b16"/><lb ed="R093" n="0963b04"/>远離者，此论中共性计也。远離属他，为幻属自，自 <lb ed="X" n="0387b17"/><lb ed="R093" n="0963b05"/>他共成执计。破云：離时既无，共时安有？既非共生， <lb ed="X" n="0387b18"/><lb ed="R093" n="0963b06"/>计执自亡，故云亦复远離。離远離幻，亦复远離者， <lb ed="X" n="0387b19"/><lb ed="R093" n="0963b07"/>此论云无因性计。计其无因而生，即非有非无，不 <lb ed="X" n="0387b20"/><lb ed="R093" n="0963b08"/>因有无而有，此谓之无因，故此谓之计自然执也。 <lb ed="X" n="0387b21"/><lb ed="R093" n="0963b09"/>破云：此非无因不生，有因缘故，亦可得生。即今文 <lb ed="X" n="0387b22"/><lb ed="R093" n="0963b10"/>远離是观是智，離幻一句是妄是境。既远離，则无 <lb ed="X" n="0387b23"/><lb ed="R093" n="0963b11"/>观智；既云離幻，则无有妄心。若执境智，计之为执， <lb ed="X" n="0387b24"/><lb ed="R093" n="0963b12"/>今复远離，故云无无因性，亦复远離也。故大论云： <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0387c" n="0387c"/> <lb ed="X" n="0387c01"/><lb ed="R093" n="0963b13"/>诸法不自生，亦不从他生，不共不无因，是故说无 <lb ed="X" n="0387c02"/><lb ed="R093" n="0963b14"/>生。如上四離四幻，皆计四性自他共離。四離若有 <lb ed="X" n="0387c03"/><lb ed="R093" n="0963b15"/>一，计四四十六；四幻亦各有，四计亦有十六。四幻 <lb ed="X" n="0387c04"/><lb ed="R093" n="0963b16"/>四離，共三十二。今推此三十二，一一无根，皆从圆 <lb ed="X" n="0387c05"/><lb ed="R093" n="0963b17"/>觉妙心而有。今反观圆觉妙心从我心有，今观我 <lb ed="X" n="0387c06"/><lb ed="R093" n="0963b18"/>心自空，罪福无主。又观心无心，法不住法，不住结 <lb ed="X" n="0387c07"/><lb ed="R093" n="0964a01"/>使，不離使海，虽離烦恼，不離烦恼，四病出体，心花 <lb ed="X" n="0387c08"/><lb ed="R093" n="0964a02"/>发明，故云得无所離，即除诸幻。<note place="inline">下引喩。</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0387c09"/><lb ed="R093" n="0964a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0387c0901">譬如钻火，两木相因，火出木尽，<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0387c10"/><lb ed="R093" n="0964a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0387c1001">以木钻木而火生，以幻修幻而幻灭。今云二木相 <lb ed="X" n="0387c11"/><lb ed="R093" n="0964a05"/>因，所因之木譬妄，执心即为之境也。能因之木喩 <lb ed="X" n="0387c12"/><lb ed="R093" n="0964a06"/>观，即幻智即能观观也。能所相即，境与观合，境观 <lb ed="X" n="0387c13"/><lb ed="R093" n="0964a07"/>相研，中间无明阴妄方尽。又中二木可喩砧槌，所 <lb ed="X" n="0387c14"/><lb ed="R093" n="0964a08"/>因之木曰砧，即境也。能因之木曰槌，即观也。砧槌 <lb ed="X" n="0387c15"/><lb ed="R093" n="0964a09"/>自分能所，中间无明虚妄即物也。炉<g ref="#CB17529">󴑹</g>既发，砧槌 <lb ed="X" n="0387c16"/><lb ed="R093" n="0964a10"/>现前，中间之妄心无逃避处，不得不消。妄心消处， <lb ed="X" n="0387c17"/><lb ed="R093" n="0964a11"/>真觉妙明显发也。二木相因，一木是远離，即能观 <lb ed="X" n="0387c18"/><lb ed="R093" n="0964a12"/>观也。一木是所观阴境，故云一切幻化虚妄境界 <lb ed="X" n="0387c19"/><lb ed="R093" n="0964a13"/>阴消也。此等自分一重能所也。火出木尽者，火喩 <lb ed="X" n="0387c20"/><lb ed="R093" n="0964a14"/>空观，能壞一切法，能空一切相。经云：由坚执持，远 <lb ed="X" n="0387c21"/><lb ed="R093" n="0964a15"/>離心故。远離心即上能空观。若更执此能空观，药 <lb ed="X" n="0387c22"/><lb ed="R093" n="0964a16"/>还成病，故须远離，即二重能所也。<g ref="#CB01926">灰</g>飞喩空观，本 <lb ed="X" n="0387c23"/><lb ed="R093" n="0964a17"/>是药能治病，病去药亡。又复执此药，药还成病。药 <lb ed="X" n="0387c24"/><lb ed="R093" n="0964a18"/>病之执如<g ref="#CB01926">灰</g>，亦云执空之病。既空一切相，复执于 <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0388a" n="0388a"/> <lb ed="X" n="0388a01"/><lb ed="R093" n="0964b01"/>空，此为之空病。圭峰云：本烟在前<g ref="#CB01926">灰</g>在後，谓译师 <lb ed="X" n="0388a02"/><lb ed="R093" n="0964b02"/>之倒。今谓不然，正是<g ref="#CB01926">灰</g>前烟後。何谓也？此是药病。 <lb ed="X" n="0388a03"/><lb ed="R093" n="0964b03"/><g ref="#CB01926">灰</g>尙有形相，喩远離为幻。此幻尙粗，故以喩<g ref="#CB01926">灰</g>之， <lb ed="X" n="0388a04"/><lb ed="R093" n="0964b04"/>非译师之倒。此药上之病亦须远離，此第三重能 <lb ed="X" n="0388a05"/><lb ed="R093" n="0964b05"/>所砧槌也。烟灭者，喩上药病。更合新药治旧药病， <lb ed="X" n="0388a06"/><lb ed="R093" n="0964b06"/>此是新药病、空上空病，故云離远離幻。有两个離 <lb ed="X" n="0388a07"/><lb ed="R093" n="0964b07"/>字者，便见药上之病、空上空病。祖云：智还成障，亦 <lb ed="X" n="0388a08"/><lb ed="R093" n="0964b08"/>此经菩萨为解碍也。可谓大聪明人。前果有三尺 <lb ed="X" n="0388a09"/><lb ed="R093" n="0964b09"/>暗，故云亦复远離。此四離、四幻，但分粗细。此四離 <lb ed="X" n="0388a10"/><lb ed="R093" n="0964b10"/>等，如铁、铜、银、金为锁，虽分贵贱，锁義是一，幷须去 <lb ed="X" n="0388a11"/><lb ed="R093" n="0964b11"/>除。若于此四外更起计著，又如之何亦须断除？今 <lb ed="X" n="0388a12"/><lb ed="R093" n="0964b12"/>且云四者，事不过三<note place="inline">次结四離、四幻，亦是合法</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0388a13"/><lb ed="R093" n="0964b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a1301">以幻修幻亦复如是<note place="inline">至</note>離幻即觉亦无渐次。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0388a14"/><lb ed="R093" n="0964b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a1401">以幻修幻，合两木相因也。诸幻虽離，不入断灭，合 <lb ed="X" n="0388a15"/><lb ed="R093" n="0964b15"/>上火出木尽。知幻即離，不作方便，合<g ref="#CB01926">灰</g>飞。離幻即 <lb ed="X" n="0388a16"/><lb ed="R093" n="0964b16"/>觉，亦无渐次，合烟灭也<note place="inline">次结幻離</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0388a17"/><lb ed="R093" n="0964b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a1701">一切菩萨及末世众生<note place="inline">至</note>如是乃能永離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0388a18"/><lb ed="R093" n="0964b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a1801">此总结普贤三问，若能依此四離四幻修行，故得 <lb ed="X" n="0388a19"/><lb ed="R093" n="0965a01"/>永離诸幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0388a20"/><lb ed="R093" n="0965a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0388a2001">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0388a21"/><lb ed="R093" n="0965a03"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388a2101"><l>普贤汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>无始幻无明，</l> <lb ed="X" n="0388a22"/><lb ed="R093" n="0965a04"/><l>皆从诸<persName>如来</persName>，</l><l>圆觉心建立，</l><l>犹如虚空花。</l> <lb ed="X" n="0388a23"/><lb ed="R093" n="0965a05"/><l>依空而有相，</l><l>空花若复灭，</l><l>虚空本不动。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0388a24"/><lb ed="R093" n="0965a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388a2401"><note place="inline">此答第一问，此幻修幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388a2410"><l>幻从诸觉生，</l><l>幻灭觉圆满，</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0254.0388b" n="0388b"/> <lb ed="X" n="0388b01"/><lb ed="R093" n="0965a07"/><l>觉心不动故。</l></lg></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0106" cb:place="inline"><note place="inline">此答第二问，诸幻尽灭，无人修行。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg xml:id="lgX10p0388b0119"><l>若彼诸菩萨，</l> <lb ed="X" n="0388b02"/><lb ed="R093" n="0965a08"/><l>及末世众生，</l><l>常应远離幻，</l><l>诸幻悉皆離。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0388b03"/><lb ed="R093" n="0965a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0301"><note place="inline">此答第三问，永不修行，云何解脱，後通途引譬四離四幻。</note></p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388b0323"><l>如木中生火。</l> <lb ed="X" n="0388b04"/><lb ed="R093" n="0965a10"/><l>木尽火还灭。</l></lg></cb:div><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0388b0406" cb:place="inline"><note place="inline">木火<g ref="#CB01926">灰</g>烟，四皆幷灭</note>。</p></cb:div><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0388b0414"><l>觉则无渐次。</l> <lb ed="X" n="0388b05"/><lb ed="R093" n="0965a11"/><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0388b06"/><lb ed="R093" n="0965a12"/> <lb ed="X" n="0388b07"/><lb ed="R093" n="0965a13"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经心镜卷第一</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0378a1301" to="#end0378a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">采</lem><rdg wit="#wit.orig">辨</rdg></app> <app from="#beg0379b0301" to="#end0379b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0380c0201" to="#end0380c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0381a0301" to="#end0381a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0381a2301" to="#end0381a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">缚</lem><rdg wit="#wit.orig">缚</rdg></app> <app from="#beg0381b0201" to="#end0381b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0381b2001" to="#end0381b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0381b2101" to="#end0381b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0381c0301" to="#end0381c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0382a2001" to="#end0382a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0383a2401" to="#end0383a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">抟</lem><rdg wit="#wit.orig">搏</rdg></app> <app from="#beg0383c1401" to="#end0383c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0383c1701" to="#end0383c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0383c2201" to="#end0383c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0383c2301" to="#end0383c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0384a2101" to="#end0384a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0384a2301" to="#end0384a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0384b0401" to="#end0384b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0385a1101" to="#end0385a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0385a2201" to="#end0385a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0385c1801" to="#end0385c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0386b1201" to="#end0386b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0386c2401" to="#end0386c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0386c2402" to="#end0386c2402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0387a0901" to="#end0387a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0378001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0378001">目录新作</note> <note n="0381001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0381001">菩陀波伦与常异也馀本皆云萨陀波仑今以唐本写之勿疑矣</note> <note n="0381002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0381002 #note_star_1">诚疑诫次同</note> <note n="0382001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0382001">融疑双</note> <note n="0383001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0383001">以疑次</note> <note n="0385001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0385001">诚疑诫</note> <note n="0387001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0387001">维疑離</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0378a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0378a1301">采【CB】，辨【卍续】</note> <note n="0379b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0379b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0380c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0380c0201">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0381a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0381a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381a2301">缚【CB】，缚【卍续】</note> <note n="0381b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0381b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0381b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0381c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0381c0301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0382a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0382a2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0383a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383a2401">抟【CB】，搏【卍续】</note> <note n="0383c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c1401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0383c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c1701">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0383c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c2201">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0383c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0383c2301">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0384a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0384a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0384b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0384b0401">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0385a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0385a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385a2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0385c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0385c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0386b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386b1201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0386c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0386c2402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0386c2402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0387a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0387a0901">但【CB】，但【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>